INWESTYCJE PRZEDSIĘBIORSTWA

ISTOTA I RODZAJE INWESTYCJI PRZEDSIĘBIORSTWA.

Podstawowym warunkiem zapewnienia pozycji oraz ekspansji rynkowej firmy jest nie tylko sprawność bieżącego zarządzania, lecz również podejmowanie, optymalnych decyzji dotyczących rozwoju i źródeł jego finansowania. Od trafności tych decyzji zależy bowiem perspektywiczna konkurencyjność przedsiębiorstwa, jego udział w rynku i możliwość generowania zysków.

“Inwestycje można zdefiniować jako długookresowe zaangażowanie zasobów ekonomicznych w celu produkowania i uzyskiwania korzyści netto w przyszłości. Głównym aspektem takiego zaangażowania jest transformacja środków płynnych inwestora lub środków pożyczonych w aktywa produkcyjne w postaci środków trwałych i obrotowych, jak również zapewnienie płynności w trakcie korzystania z tych aktywów.

Rozwój firmy dokonuje się zasadniczo poprzez realizację określonych przedsięwzięć inwestycyjnych (rozwojowych). Inwestowanie jest procesem długotrwałym. Wymaga ono zgromadzenia kapitału niezbędnego do sfinansowania początkowych nakładów, które przynoszą efekt zawsze z pewnym opóźnieniem.

Jeżeli przedsiębiorstwo posiada środki pieniężne, to powinno je inwestować, aby powiększać swoje zasoby. Jeśli przedsiębiorstwo nie może inwestować w rzeczy, to powinno lokować pieniądze w inwestycje finansowe.

Inwestycje przedsiębiorstwa dzielimy na:

• inwestycje rzeczowe,

• inwestycje finansowe.

Przedmiotem inwestycji rzeczowych są:

• rzeczowy majątek trwały (budynki i budowle, grunty własne, środki transportu, urządzenia techniczne i maszyny),

• postęp techniczny i organizacyjny dzięki wartościom niematerialnym i prawnym (zakup prawa do korzystania z projektów, wynalazków, patentów, licencji, znaków towarowych oraz koszty zakończonych prac rozwojowych),

• trwały przyrost majątku obrotowego (trwały przyrost zapasów dla potrzeb zwiększonej skali produkcji, zwiększenie stanu należności od odbiorców dla potrzeb wzrostu przychodów ze sprzedaży i zysku).

Przedmiotem inwestycji finansowych są:

• udziały i akcje (udziały przedsiębiorstwa w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i spółdzielniach, akcje w spółkach akcyjnych, w których przedsiębiorstwo jest akcjonariuszem, udziały nabyte w funduszach powierniczych),

• obligacje, bony skarbowe i weksle jako papiery wartościowe stanowiące trwałą lokatę kapitału o charakterze długoterminowym,

• udzielone przez przedsiębiorstwo pożyczki długoterminowe oraz należności długoterminowe.

“Przedsięwzięcia rozwojowe dotyczą zarówno zmian wielkości produkcji, jej jakości i struktury asortymentowej, zmiany źródeł zaopatrzenia i kierunków zbytu, obniżki kosztów, jak też powiązań z innymi firmami, a także wspólnych inwestycji, lokowania nadwyżek kapitału poza firmą macierzystą czy też innych form działania

W literaturze przedmiotu spotyka się szereg kryteriów klasyfikacji przedsięwzięć inwestycyjnych.” Jedno z kryteriów pozwala wyróżnić następujące inwestycje:

1) inwestycje odtworzeniowe – polegające na zastępowaniu zużytych lub przestarzałych urządzeń nowymi; są to inwestycje stosunkowo najmniej ryzykowne, których celem jest przede wszystkim zapobieżenie wzrostowi kosztów związanych z procesem starzenia się majątku,

2) inwestycje modernizacyjne – nastawione głównie na zmniejszenie kosztów wytwarzania wyrobów i przeprowadzane zazwyczaj łącznie z inwestycjami odtworzeniowymi,

3) inwestycje innowacyjne – służące modyfikacji wytwarzanych dotychczas wyrobów,

4) inwestycje rozwojowe – obejmujące dwa rodzaje przedsięwzięć:

a) mające na celu zwiększenie szeroko rozumianego potencjału produkcyjnego w znaczeniu wydajności parku maszynowego, rozwoju sieci handlowej, zróżnicowania kanałów dystrybucji,

b) służące wdrażaniu do produkcji nowych wyrobów, lepiej zaspokajających istniejące potrzeby potencjalnych nabywców lub powodujących powstawanie nowych, dotychczas nieznanych potrzeb,

5) inwestycje strategiczne – o charakterze:

a) defensywnym – zmierzające do ochrony przedsiębiorstwa przed działaniem konkurencji lub przed niekorzystnymi warunkami narzucanymi przez dawców,

b) ofensywnym – służące umocnieniu pozycji firmy na rynku poprzez np. tworzenie filii, wchodzenie w związki kooperacyjne, przejmowanie konkurentów na drodze fuzji,

6) inwestycje dotyczące ustroju społecznego – służące zapewnianiu możliwie najlepszych warunków personelowi firmy, zarówno w czasie pracy jak i poza nią,

7) inwestycje dotyczące interesu publicznego – obejmujące między innymi wydatki związane z ochroną środowiska naturalnego, tworzeniem funduszy służących finansowaniu badań naukowych, itp.”[2]

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI

Zarząd rozwijającego się przedsiębiorstwa zawsze stoi przed decyzją dotyczącą wyboru kierunku pozyskania dodatkowych kapitałów na jego rozwój. Pozyskując kapitał własny, co w praktyce najczęściej oznacza nowych wspólników (akcjonariuszy), dotychczasowi właściciele w wypadku dobrej koniunktury i istniejących zysków ponoszą duże koszty związane z pozyskaniem tego kapitału, gdyż będą musieli podzielić się zyskami. Lecz gdy nastąpi zła koniunktura i pojawią się straty, nowi wspólnicy również ze swoich kapitałów sfinansują część strat, czyli przejmą część ryzyka.

Natomiast pozyskując kapitał obcy w wypadku dobrej koniunktury po opłaceniu kosztu tego kapitału właściciele przejmą resztę zysku wypracowanego przez ten kapitał.

Podejmując decyzje odnośnie kierunku pozyskania kapitałów zarząd zmuszony jest rozważyć dwa czynniki. Pierwszy czynnik to korzyść, jaką uzyskają dotychczasowi właściciele z zaangażowania kapitału obcego, a więc tańszego, natomiast drugi to wielkość ryzyka, o jakie powiększy kapitał obcy istniejące ryzyko gospodarcze.

Plan finansowy powinien określać źródła środków finansowych potrzebnych na sfinansowanie projektu oraz harmonogram ich spływu wśród źródeł finansowania zazwyczaj wymienia się dwie grupy:

• fundusze własne firmy

• zewnętrzne źródła finansowania.

Źródła kapitału własnego

I. Zysk zatrzymany w przedsiębiorstwie

Zysk przedsiębiorstwa jest jednym z wewnętrznych, własnych źródeł pochodzenia kapitału (funduszu) przeznaczonego na cele inwestycyjne jest zysk przedsiębiorstwa. Stanowi on nadwyżkę sumy przychodów ze sprzedaży produktów i usług oraz z innych tytułów nad wydatkami poniesionymi dla osiągnięcia tych przychodów. Przychody ze sprzedaży pochodzą przede wszystkim od nabywców towarów i usług.

Wydatki ponoszone dla uzyskania przychodów składają się głównie z kosztu własnego oraz innych wydatków, do których poniesienia przedsiębiorstwo jest zobowiązane (np: cło, podatek od nieruchomości).

Wielkość zysku w przedsiębiorstwie zależy od wielu czynników, a przede wszystkim przychodów i kosztów kształtujących wydatki przedsiębiorstwa. Wielkość przychodu uwarunkowana jest cenami sprzedaży i ilością produktów lub usług oraz możliwością zbytu wytworzonych produktów czy świadczonych usług. Zysk jest źródłem samofinansowania rozwoju.

II. Amortyzacja

Amortyzacja jest drugim, oprócz zysku, źródłem samofinansowania rozwoju – jest finansowym wyrazem zużycia majątku trwałego. Zużycie majątku znajduje odzwierciedlenie w rachunku kosztów własnych przedsiębiorstwa. W praktyce przedsiębiorstwa nie utrzymują funduszów amortyzacyjnych w formie rezerw. Amortyzacja w miarę dokonywania odpisów, może być wykorzystywana na nowe inwestycje.

Roczna kwota amortyzacji oznacza roczny ubytek majątku trwałego w skutek technicznego zużycia się (fizyczne niszczenie ) i zużycia ekonomicznego (przestarzałość techniczna). Koszt amortyzacji zwraca się w przychodach ze sprzedaży i nie stanowi wydatku pieniężnego.

Rozmiary źródła kapitału jakim jest amortyzacja zależą przede wszystkim od wielkości majątku trwałego przedsiębiorstwa oraz od metod amortyzacji.

Polityka amortyzacyjna przedsiębiorstwa dotyczy rozłożenia kosztów zużycia się środków trwałych na produkty i jednocześnie gromadzenie dzięki amortyzacji środków pieniężnych odpowiednio do potrzeb zakupu środków trwałych. Polega ona na wyborze metod amortyzacji oraz ustalenia wysokości stawek amortyzacyjnych, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

“Odpisy amortyzacyjne, po uregulowaniu zobowiązań z tytułu ich zakupu, nie należą do kosztów, które są wydatkami. Odpowiadająca im część dochodów pozostaje do dyspozycji jako kwota środków płynnych do momentu podjęcia reinwestycji. Dzięki odpisom amortyzacyjnym można nie tylko odtwarzać środki trwałe, lecz również prowadzić nowe inwestycje.”[3]

III. Emisja akcji.

Nowym źródłem kapitału przedsiębiorstwa na cele inwestycyjne są dochody z emisji i sprzedaży papierów wartościowych, pozyskiwane na tworzącym się w naszym kraju rynku. Spośród wielu rodzajów papierów wartościowych, istotne znaczenie mają dochody z emisji i sprzedaży akcji.

Akcje to jedne z podstawowych rodzajów papierów wartościowych emitowanych przez przedsiębiorstwa. Akcja jest papierem wartościowym, reprezentującym część kapitału akcyjnego (zakładowego) przedsiębiorstwa, emitowanym przez emitenta, zamierzającego pozyskać środki na rozwój. Akcja stanowi tytuł własności i jest częścią kapitału własnościowego.

W wyniku sprzedaży akcji na rynku papierów wartościowych właściciel akcji nabywa środki niezbędne do finansowania jego inwestycji.

 

Zewnętrzne źródła finansowania inwestycji.

 

Do zewnętrznych źródeł finansowania przedsięwzięć inwestycyjnych można zaliczyć:

a) kredyty krótko-, średnio- i długoterminowe,

b) emisję obligacji przedsiębiorstwa,

c) leasing,

d) pożyczki.

 

 

I. Kredyty bankowe

 

Najstarszym i najbardziej klasycznym przykładem finansowania inwestycji za pomocą obcego kapitału jest kredyt bankowy.

Finansowanie projektów inwestycyjnych z zaciągniętego kredytu bankowego wymaga zwrotu pożyczonego kapitału w określonym terminie, wraz z odsetkami. W polskiej gospodarce oprocentowanie kredytu bankowego długoterminowego jest dosyć wysokie i wynosi około ponad 20% co wymaga równie wysokiej rentowności majątku (kapitału). Ze względu na to, że rentowność majątku (kapitału) jest na ogół niższa, nieliczne tylko przedsiębiorstwa stać na korzystanie z kredytu bankowego.

Zaciągnięty kredyt bankowy przeznaczony jest na finansowanie dalszych inwestycji, polegających na budowie nowych przedsiębiorstw lub ich rozbudowie czy też znacznej modernizacji maszyn i urządzeń. Kwota kredytu jest uzależniona od kosztów realizowanego przedsięwzięcia inwestycyjnego oraz od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Oprocentowanie kredytów inwestycyjnych jest przede wszystkim uzależnione od czynników podobnych do tych, które mają wpływ na ustalenie odsetek od kredytów płatniczych. Jego wysokość jest często ustalana na poziomie oprocentowania kredytów obrotowych. Stopa oprocentowania kredytu inwestycyjnego może być stała lub zmienna. Zależy to najczęściej od okresu kredytowania.

 

Warunkiem uzyskania kredytu jest:

 

• złożenie wniosku o przyznanie kredytu w banku,

• posiadanie i udowodnienie zdolności kredytowej, tzn. możliwości spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w ustalonych terminach,

• przedstawienie biznes planu, tzn. planu rozwoju przedsiębiorstwa; jest to dokumenty wspierający propozycje finansowania; musi zawierać mocne strony podejmowanego przedsięwzięcia, analizę stanu finansowego i perspektywy rozwoju przedsiębiorstwa ,

• uzgodnienie z bankiem odpowiedniego zabezpieczenia kredytu w formie przewidzianej prawem.

• w wypadku starania o kredyt inwestycyjny bank może prosić o przedstawienie opracowania zawierającego ocenę możliwości osiągnięcia sukcesu proponowanego przedsięwzięcia (feasibility study) opracowanego przez wyspecjalizowaną firmę,

 

Zabezpieczeniem kredytu może być:

 

• gwarancja bankowa udzielona przez inny bank lub firmę ubezpieczeniową; jest to przyrzeczenie banku do wywiązania się z zobowiązania w przypadku nie dotrzymania warunków umowy ze strony dłużnika; gwarancja ma formę pisemną; gwarant, czyli bank udzielający gwarancji, który zapłacił za dłużnika, wstępuje w prawa wierzyciela, tzn. ma prawo do użycia wszelkich środków do wyegzekwowania swoich praw; gwarancja może być ograniczona co do wysokości i czasu,

• uzgodniona z bankiem umowa spłaty przez towarzystwo ubezpieczeniowe – ma taki sam charakter jak wyżej,

• ustanowienie hipoteki na nieruchomości – najbardziej znana i powszechna forma gwarancji kredytowych,

• cesja należności kredytobiorcy – ma na celu zapewnienie uregulowania przyznanego kredytu przez przenoszenie wierzytelności; może być stosowana w odniesieniu do klientów o stabilnej pozycji ekonomicznej; bank musi pamiętać o bezpieczeństwie operacji, które jest wypadkową jakości klienta cedującego oraz cedowanych wierzytelności,

• umowa o cesję praw z ubezpieczenia majątkowego – do tej pory stosowana w niewielkim zakresie ze względu na skomplikowaną procedur,

• blokada środków zdeponowanych na rachunku bankowym kredytobiorcy,

• umowa przewłaszczenia rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości – chodzi tu o zabezpieczenie w postaci ruchomości, co do których nie ma wątpliwości, iż są własnością osoby ubiegającej się o kredyt,

• umowa ustanowienia zastawu na rzeczach ruchomych bądź papierach wartościowych należących do kredytobiorcy,

• ustanowienie zastawu rejestrowanego – polega na stałym posiadaniu określonych dóbr ustalonych z kredytodawcą,

• umowa o przejęcie długu kredytowanego – znalezienie instytucji, która ewentualnie przejmie dług kredytowy.

 

II. Emisja obligacji.

Obligacje to papiery wartościowe emitowane w serii, w których emitent stwierdza, że jest dłużnikiem wobec właściciela obligacji (obligatariusza) i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia (wykupu obligacji).

“Obligacja stanowi pozabankową formę zaciągania pożyczki na finansowanie inwestycji u podmiotów gospodarczych i osób fizycznych. W obligacji wyrażony jest dług przedsiębiorstwa czy instytucji, które ją wyemitowały. Pożyczka ta ma charakter terminowy, podlega spłacie i jest oprocentowana. Obligacja ma pierwszeństwo do zapłaty przy likwidacji przedsiębiorstwa emitującego. Jest zatem formą kredytowania przedsiębiorstwa warunkach powodzenia obligacji przez przedsiębiorstwo dla pozyskania kapitału na cele inwestycyjne można mówić wtedy, gdy wyemitowana zostanie licząca się dla niego ilość obligacji po korzystnym kursie i nie wysokim oprocentowaniu.”[1]

 

 

III. Leasing

 

Przedsiębiorstwo decydując się na inwestycje, stoi przed wyborem źródła finansowania. Dla małych i średnich przedsiębiorstw podstawowymi źródłami finansowania inwestycji są kredyt bankowy , zysk przedsiębiorstwa i pożyczki. Od kilku lat istnieje na polskim rynku nowa dostępna forma finansowania inwestycji – leasing, która, w uproszczeniu nie polega na zakupie środka trwałego (produkcji), lecz na jego wypożyczeniu.

Leasing w krajach wysoko rozwiniętych jest powszechnie stosowaną formą obrotu gospodarczego oraz metodą finansowania inwestycji.

Leasing czyli wydzierżawienie dobra służącego do prowadzenia działalności gospodarczej z jednostronną obietnicą odsprzedaży, najpóźniej w chwili wygaśnięcia kontraktu po cenie ustalonej na początku. Leasingobiorca w chwili wygaśnięcia kontraktu może nabyć dobro, będące przedmiotem leasingu, po tzw. wartości szczątkowej, która uwzględnia pobraną opłatę leasingową w chwili wygaśnięcia umowy. Leasingobiorca może również odmówić zakupu dobra lub odnowić kontrakt leasingu. Leasingobiorcą może zostać każdy, kto chce prowadzić jakąkolwiek działalność gospodarczą, nie posiadając wystarczającego kapitału na zakup wyposażenia.

Możemy wyróżnić różne formy leasingu:

 

Leasing finansowy.

 

Trwa zwykle dłużej niż umowa leasingu operacyjnego. Czas trwania umowy jest zbliżony do okresu używania przedmiotu umowy. Ważną sprawa jest finansowanie utrzymania przedmiotu leasingu, czasem jest tu sporządzona specjalna umowa, jeśli koszty eksploatacji ponosi leasingodawca.

 

Leasing operacyjny.

 

Jest zawierany na czas krótszy niż wynosi okres przydatności dobra do użytkowania. Istnieje możliwość przerwania umowy przed jej uzgodnionym terminem z powodu pojawienia się na rynku urządzeń nowocześniejszych niż przedmiot umowy. Dotyczy to takich wyrobów, które szybko starzeją się, np. sprzętu komputerowego. Koszty eksploatacji ponosi leasingodawca i są częścią opłat leasingowych.

 

Leasing zwrotny (back).

 

Ten rodzaj leasingu dotyczy najczęściej nieruchomości. Pozwala właścicielowi potrzebującemu gotówki na sprzedaż spółce leasingowej posiadanych dóbr z zachowaniem prawa do korzystania z nich oraz z możliwością odzyskania tytułu własności po zakończeniu kontraktu. Instytucja leasingu zwrotnego jest bardzo korzystna dla poprzedniego właściciela, ponieważ umożliwia mu dalsze korzystanie bez konieczności ponoszenia dużych nakładów.

 

 

 

IV. Pożyczki pieniężne.

 

 

Innym obcym źródłem kapitału jest pożyczka pieniężna. Dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej ilości.

Tak samo jak w przypadku umowy kredytowej pożyczkodawcą może być bank. Jednakże może nim też być inny podmiot zawodowo trudniący się działalnością kredytową. W obu przypadkach są to wysokie koszty oprocentowania długu. Z tego względu przedsiębiorstwo może poszukiwać innych potencjalnych pożyczkodawców, którymi mogą być zarówno przedsiębiorstwa z nimi współpracujące, jak i obce strony, na przykład:

• uczestnik układu kooperacyjnego,

• akcjonariusz lub wspólnik spółki z o.o., głownie wtedy, gdy również jest podmiotem gospodarczym,

• uczestnik sieci franchisingowej.

Zalety i wady kapitału własnego i obcego.

 

Korzystanie z kapitału obcego przez przedsiębiorstwo w porównaniu z kapitałem własnym ma wiele zalet.

Dawca kredytu – (wierzyciel) nie ma wpływu na podejmowane przez przedsiębiorstwo decyzje, jaki to wpływ ma właściciel zainwestowanego kapitału.

Korzystanie z kapitału obcego pozwala pozyskać kapitał bez powiększenia grona właścicieli kapitałów, umożliwia też utrzymanie płynności finansowej przedsiębiorstwa w razie zmienionego zapotrzebowania środków pieniężnych na finansowanie majątku obrotowego.

Płacone od kapitału obcego odsetki zmniejszają ciężar podatku dochodowego, dając osłonę podatkową. Odsetek tych nie płaci się od kapitału własnego.

Zaciągnięty przez przedsiębiorstwo kapitał obcy ma tez charakter uprzywilejowany przed kapitałem własnym, w razie gdy przedsiębiorstwo znajduje się w likwidacji lub upadłości, ponieważ roszczenia właścicieli są zaspokajane w pierwszej kolejności przed roszczeniami właścicieli kapitału własnego.

Z udziałem kapitałów obcych w finansowaniu przedsięwzięć wiąże się możliwość korzystania dźwigni finansowej wraz z osłoną podatkową. Im większy udział kapitałów obcych, zwłaszcza długoterminowych, tym większe możliwości wykorzystania dźwigni finansowej i osłony podatkowej.

Kapitały obce, podobnie jak i własne są odpłatne, lecz obce trzeba zwrócić w określonym terminie, a własne są bez terminowe.

Obce kapitały są zawsze pochodzenia zewnętrznego, natomiast własne mogą mieć pochodzenie zewnętrzne(emisja akcji), i wewnętrzne (zysk i amortyzacja).

Korzystaniu z kapitału obcego towarzyszy ryzyko finansowe. Ryzyko to związane jest z nadmiernym wzrostem obciążeń odsetkowych oraz z faktem, że kredytobiorcy nie dadzą potrzebnego zabezpieczenia.

Dźwignia finansowa.

 

Każde przedsiębiorstwo kształtuje strukturę źródeł kapitału (funduszu), kierując się nie tylko kosztem pozyskania źródeł, ale także poziomem zyskowności kapitału własnego. Poziom zyskowności kapitału własnego zwiększa się wtedy, gdy w finansowaniu przedsiębiorstwa pojawia się kapitał obcy.

Pojawienie się obcych kapitałów w strukturze źródeł finansowania przedsiębiorstwa jest powiązane z ponoszeniem kosztów finansowych i ryzykiem finansowym. Ryzykiem finansowym obciążone jest przedsiębiorstwo w związku z wprowadzeniem do struktury kapitału źródeł obcych i wynika z posiadanego wierzycieli prawa pierwszeństwa do majątku przedsiębiorstwa. Otrzymują oni stałe wypłaty z tytułu spłaty rat kredytu wraz z odsetkami. Rosnące zadłużenie przedsiębiorstwa powoduje, że dawcy kapitału obcego żądają dodatkowej premii za ryzyko z tym związane poprzez powiększenie oprocentowania udzielonych kredytów.

“Działanie dźwigni finansowej drogą wprowadzenia niżej oprocentowanego kapitału obcego dla podniesienia rentowności kapitałów własnych wyraża miara efektów dźwigni finansowej (degree of financial leverage – DFL), jaką jest stosunek zysku operacyjnego do zysku brutto. Dynamiczne ujęcie efektu dźwigni finansowej pozwala ocenić jaką zmianę rentowności kapitału własnego wywoła zwiększenie zysku operacyjnego (EBIT) o określony procent.

 

Zysk operacyjny (EBIT) powstaje przez odjęcie od przychodów ze sprzedaży kosztów operacyjnych stałych i zmiennych.[2]

Dźwignia finansowa jest związana z udziałem kapitału obcego w źródłach kapitału przedsiębiorstwa. Są dwie zasady dźwigni finansowej:

• dodatni efekt dźwigni finansowej,

• ujemny efekt dźwigni finansowej.

 

Dodatni efekt dźwigni finansowej ma miejsce wtedy, gdy zyskowność całkowitego kapitału przedsiębiorstwa liczona jako stosunek zysku operacyjnego (EBIT) do kapitału ogółem będzie wyższa od stopy oprocentowania kapitału obcego ( r), tj.:

 

W przeciwnym przypadku zysk zarobiony przez kapitał obcy będzie niższy od należnych odsetek, które pochłoną dodatkowo części zysku wygospodarowanego przez kapitał własny, obniżając jego zyskowność. W takiej sytuacji mamy doczynienia z ujemnym efektem dźwigni finansowej.

 

Działanie dźwigni finansowej można przedstawić za pomocą:

• ustalenia przyrostu rentowności kapitału własnego ()R), jaki przedsiębiorstwo osiągnie dzięki wykorzystaniu efektu dźwigni finansowej.

• ustalenia tzw. punktu granicznego dźwigni finansowej, czyli granicznego poziomu zysku przed spłatą odsetek i opodatkowaniem (EBIT) i granicznego poziomu rentowności kapitału własnego.

AKCJE

Akcje – papier wartościowy oznaczający współwłasność firmy

Akcje może emitować spółka akcyjna

Podstawowe funkcje

• 1. Z punktu widzenia spółki akcyjnej akcje są formą pozyskiwania kapitału przez spółki akcyjne

• 2. Z punktu widzenia akcjonariusza są instrumentem inwestowania bez podjęcia działalności gospodarczej we własnym imieniu i na własny rachunek

Kodeks Spółek Handlowych

Dokument akcji powinien być sporządzony na piśmie i zawierać następujące dane:

• 1. Firmę, siedzibę i adres firmy

• 2. Oznaczenie sądu rejestrowego i numeru pod którym spółka jest wpisana do rejestru

• 3. Datę zarejestrowania spółki i wystawienia akcji

• 4. Wartość nominalną, serię i numer, rodzaj danej akcji i uprawnienia szczególne z akcji

• 5. Wysokość dokonanej wpłaty w przypadku akcji imiennych

• 6. Ograniczenie co do rozporządzania akcją

• 7. Postanowienia statutu o związanych z akcją obowiązkach wobec spółki

Statut może przewidywać dodatkowe postanowienia dotyczące treści dokumentu akcji oraz jego formy.

(egzamin) Każda akcja jest charakteryzowana za pomocą pewnych wskaźników, z których część podaje się w notowaniach giełdowych akcji, czyli w sprawozdaniach z obrotu akcjami na giełdzie papierów wtórnych. Zalicza się do nich następujące wskaźniki:

• - wartość nominalna akcji- określona jako wartość kapitału akcyjnego spółki (wniesionego przez akcjonariuszy) przypadająca na jedną akcję ( nie niższa niż 1 zł, kapitał zakładowy 500 tyś.)

• - wartość emisyjna – określana jako cena po jakiej akcja jest sprzedawana przez emitenta jej pierwszemu właścicielowi (z reguły dokonuje się tego za pośrednictwem instytucji finansowych bądź delara) często równa jest wartości kapitału własnego przypadającej na jedną akcję

• - wartość rynkowa akcji – czyli cena akcji na rynku

• - wartość księgowa akcji – czyli wartość aktywów netto firmy przypadającej na jedną akcję

• - współczynnik cena – zysk (ang. P/E ratio) – jest to stosunek ceny akcji i zysku netto spółki przypadającego na jedną akcję

• - stopa dywidendy – jest to wielkość dywidendy podzielona przez cenę akcji

• - zabezpieczenie dywidendy – jest to iloraz dochodów firmy emitującej akcję do wielkości dywidendy (im wskaźnik wyższy tym firma lepiej wypłaca dywidendę)

Do praw akcjonariusza zalicza się:

• - prawo do uczestnictwa w spółce akcyjnej (korporacyjnej) – ma każdy kto posiada akcje w właściwy sposób opłacone; w Polsce zgodnie z przepisami walne zgromadzenie musi być ogłoszone na 3 tygodnie wcześniej, powinno zawierać termin, godzinę, miejsce i szczegółowy porządek obrad; gdy spółka emitowała tylko akcje imienne to emitent może wysłać zawiadomienia które muszą być potwierdzone przez odbiorcę (dwa tygodnie przed terminem walnego zgromadzenia)

• - prawo do uczestnictwa w walnym zgromadzeniu z prawem do głosowania – mogą uczestniczyć ci inwestorzy, którzy co najmniej na tydzień przed terminem walnego zgromadzenia zostali wpisani do księgi akcyjnej, w przypadku akcji na okaziciela właściciele muszą zdeponować akcje w siedzibie spółki albo mieć zaświadczenie o tym że złożyli akcje w banku, biurze maklerskim lub u notariusza; w zaświadczeniu musi być napisane że właściciel nie weźmie akcji do momentu walnego zgromadzenia, może wystąpić osobiście lub może być pełnomocnik z pisemnym potwierdzeniem. W przypadku akcji zwykłych akcjonariusz posiada jeden głos.

• - prawo do udziału w zysku rocznym (dywidendy) – . akcjonariusz ma prawo do dywidendy gdy spółka wypracuje zysk i gdy jest to potwierdzone przez rewidenta, gdy walne zgromadzenie pozwoli to można dopiero wtedy wypłacić dywidendę; właściciel akcji imiennych dostaje tyle ile wpłacił; zysk dzieli się na akcje, dywidenda jest wypłacana za rok poprzedni

• - prawo poboru akcji nowych emisji – każdy akcjonariusz posiadający akcje zwykłe ma takie prawo, a w uzasadnionym wypadkach może być tego prawa pozbawiony

• - prawo do udziału w majątku spółki (egzamin) – akcjonariusze mają prawo do udziału w majątku w przypadku likwidacji przedsiębiorstwa, najpierw spłacani są obligatariusze a dopiero później akcjonariusze.

Prawa akcjonariuszy:

• - majątkowe – mogą być przedmiotem samodzielnego obrotu

• - korporacyjne – mogą być zbywane wraz z akcją

W zależności od przepisów prawa jak również postanowień statutu spółki akcje mogą być emitowane w formie dokumentów:

• - imiennych – może być wydany zanim została uiszczona opłata za akcje; statut spółki może uzależnić rozporządzanie akcją imienną od zgody spółki bądź też w inny sposób ograniczyć możliwość rozporządzania akcjami imiennymi. W przypadku emisji akcji imiennych spółka jest zobowiązana do prowadzenia księgi akcyjnej (są w niej podstawowe informacje o posiadaczu akcji – imię i nazwisko lub nazwa firmy, siedziba, adres oraz wysokość wpłaconych kwot); akcje te mogą być przenoszone tylko za zgodą spółki.

• - na okaziciela – osoba która nabywa ją otrzymuje świadectwo depozytowe (potwierdzenie, że osoba posiada akcje), jest nimi łatwiejszy obrót niż imiennymi; nie są rejestrowane w księdze akcyjnej.

Zamiana akcji imiennych na na okaziciela lub odwrotnie może nastąpić tylko na żądanie akcjonariusza

Ze względu na formę pokrycia równowartości akcji można wyodrębnić akcje;

1. Opłacone gotówką (jest ważne przy wypłacaniu dywidendy)

• - całkowicie

• - częściowo

2. Wydane za wkłady rzeczowe tj. aporty, czyli akcje aportowe

• - pojedyncze

• - zbiorcze – gdy wartość akcji jest niska można wydawać akcje zbiorcze muszą zawierać: ilość akcji, wartość jednej akcji i sumę akcji zbiorczej

W zależności od uprawnień jakie przysługują akcjonariuszowi, akcje można podzielić na:

• - zwykłe

• - uprzywilejowane (dopuszczalna prawem nierówność akcjonariuszy) – preferowane, powinny być akcjami imiennymi

Przywileje mogą dotyczyć:

• - prawa głosu

• - dywidendy – nie może przekraczać więcej niż o połowę dywidendy przeznaczonej do wypłaty akcjonariuszom posiadającym akcje zwykłe

• - podziału majątku w razie likwidacji spółki – tę część która zostanie po spłaceniu wierzytelności dostają w pierwszej kolejności posiadający akcje uprzywilejowane

Jeżeli są emitowane obligacje i akcje uprzywilejowane to obligatariusz ma prawo do majątku jako pierwszy (obligatariusz jest wierzycielem)

Akcje uprzywilejowane powinny być akcjami imiennymi

Porównanie akcji z obligacjami (różnice)

 

AKCJE	OBLIGACJE
- stanowi udział w kapitale akcyjnym, jest to papier wartościowy odzwierciedlający prawa udziałowe	- jest papierem wartościowym odzwierciedlającym wierzytelności pieniężne
- daje akcjonariuszom także prawa korporacyjne, oprócz praw majątkowych	- wywołuje wyłącznie skutki obligacyjne
- wysokość dywidendy za akcję zależy od zysku jaki przeznaczyło na ten cel walne zgromadzenie akcjonariuszy	- posiadacz otrzymuje stałe oprocentowanie którego poziom nie zależy od wyniku finansowego spółki
- wiąże się bezpośrednio z ryzykiem inwestowania i dlatego może przynieść właścicielowi większe korzyści niż obligacja (wartość dochodu akcjonariusza zależy od wysokości dywidendy i zmian wartości ceny rynkowej akcji)	- bezpośrednio nie podlega ryzyku związanego z działalnością gospodarczą emitenta, jest papierem wartościowym bardziej bezpiecznym niż akcja i z tego względu z reguły przynosi jej właścicielowi mniejsze korzyści w porównaniu z akcją

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Analiza fundamentalna polega na badaniu czynników ekonomicznych które wpływają na zachowanie się kursów papierów wartościowych.

Podejście fundamentalne skupia się na poziomie:

• - kraju i jego otoczenia

• - branży

• - przedsiębiorstwa

Analiza kraju i jego otoczenia obejmuje między innymi:

• - produkt krajowy brutto

• - politykę pieniężną

• - politykę procentową

• - poziom inflacji

• - bilans handlowy

• - stopę bezrobocia

• - stan długu publicznego

• - stopień i sposób inwestycji państwa

Analiza branży (celem jest wybór branży o dużych szansach rozwoju) ocena między innymi następujących elementów:

• - wrażliwość branży na czynniki makroekonomiczne

• - fazy cyklu życia branży (wprowadzenie, wzrost, dojrzałość, nasycenie, spadek)

• - stabilność zysków i rentowność branży

• - potencjał branży (perspektywy rozwoju, nowe rynki zbytu, nowe produkty, produkty substytucyjne)

• - struktury popytu (rodzaj odbiorców, ryzyko utraty odbiorców)

• - stopnia konkurencyjności w branży (bariery wejścia i wyjścia)

• - zaopatrzenie w surowce dla branży (siła negocjacyjna dostawców)

• - wpływu na środowisko naturalne

Analiza przedsiębiorstwa; podstawowym źródłem informacji wykorzystywanych w analizie są:

• - prospekty emisyjne

• - bilanse

• - rachunki wyników

• - rachunki przepływów pieniężnych

Analiza wskaźnikowa

• - porównania w przestrzeni polegają na porównywaniu wskaźników jednej spółki z takimi samymi wskaźnikami innej spółki z tej samej branży lub z wartościami tych wskaźników wyznaczanymi dla całej branży

• - porównania w czasie polegają na odniesieniu wartości wskaźnika do takiego samego wskaźnika wyznaczonego dla tej samej firmy we wcześniejszych lub późniejszym okresie (w przypadku prognozy)

W analizie wskaźnikowej bierze się pod uwagę następujące wskaźniki:

• - płynność

• - zadłużenie

• - sprawność działania(zarządzanie aktywami)

• - rentowność

• - wartość rynkowa

Metoda wyceny wartości przedsiębiorstwa. Wartość przedsiębiorstwa otrzymana w wyniku analizy fundamentalnej może być interpretowany jako:

• - wartość księgowa – wartość firmy wynikająca z zapisów w księgach handlowych (bilansie)

• - wartość likwidacyjna – suma cen uzyskanych ze sprzedaży poszczególnych składników majątkowych lub całego przedsiębiorstwa

• - wartość odtworzeniowa – suma nakładów finansowych niezbędnych do odtworzenia poszczególnych elementów przy określonym poziomie majątku przedsiębiorstwa na dany moment

• - wartość zastosowana – wartość gwarantująca zabezpieczenie udzielonego kredytu, często jest wyrażana jako procent wartości aktywów netto przedsiębiorstwa któremu bank udziela kredytu

• - wartość ekonomiczna – wartość odzwierciedlająca zdolności przedsiębiorstwa do pomnażania zysków

Na podstawie wyróżnionych możliwych wartości przedsiębiorstwa w ramach analizy fundamentalnej można określić trzy podstawowe grupy metod:

• - metoda wyceny na podstawie substancji firmy (wartości majątku)

• - metoda wyceny oparta na dochodowości firmy (zdolności do generowania zysków)

• - metoda mieszana

Analizę techniczną można zdefiniować jako proces studiowania aktualnych i historycznych danych o kursach ilości przeprowadzonych transakcji, wartości wskaźników giełdowych.

W literaturze przedmiotu dokonuje się podziału tej metody na:

• 1. klasyczną analizę techniczną, która obejmuje:

• - analizę trendu

• - analizę formacji

• - analizę wartości obrotów

• - analizę fal i cykli

• 2. nowoczesną analizę techniczną

Do najbardziej znanych typów wykresów ilustrujących ruch cen akcji (wartości wskaźników itp.) należą:

• - wykres liniowy

• - wykres słupkowy

• - wykres punktowo – symboliczny (wykres punktów i figur) popularnie zwane wykresami typu kółko – krzyżyk

• - wykres świecznikowy

Pojęcie i rodzaj inwestorów

Inwestorem jest osoba posiadająca zasoby inwestycyjne i chcąca je zainwestować.

Na rynku kapitałowym mogą inwestować osoby fizyczne i prawne.

Cechy:

• - płynność obrotu

• - skala ryzyka

• - dochód

Do podstawowych kryteriów klasyfikacyjnych inwestorów można zaliczyć:

• - rozmiary kapitału i profesjonalizm zarządzających kapitałem

• - czas inwestowania

• - źródła pochodzenia kapitału

Na rynku kapitałowym można wyróżnić dwie zasadnicze grupy inwestorów:

• 1. Inwestorzy indywidualni – może być każdy, nieprofesjonaliści, często korzystają z informacji zawartych w prasie; dwie grupy:

• - akcjonariat pracowniczy – osoby które dostały akcje od spółki w której pracują

• - gospodarstwa domowe

Inwestorów indywidualnych można podzielić na (zależy od stopnia zamożności, stopy zwrotu):

• - inwestorzy indywidualni drobni

• - inwestorzy indywidualni średni

• - inwestorzy indywidualni więksi

• 2. Inwestorzy instytucjonalni

Do najpotężniejszych grup inwestorów instytucjonalnych należą:

• - banki korporacyjne, banki inwestycyjne

• - fundusze zbiorowego inwestowania

• - fundusze ubezpieczeniowe i emerytalne

• - fundusze typu venture capital

• - przedsiębiorstwa

• - Skarb Państwa

• - inni np. domy maklerskie

Bankowość inwestycyjna obejmuje wiele usług finansowych do których można zaliczyć przede wszystkim:

• - przeprowadzanie i gwarantowanie emisji na rynku pierwotnym

• - działalność dealerską na rynku wtórnym

• - konstruowanie i oferowanie nowych instrumentów finansowych przede wszystkim instrumentów pochodnych

• - zarządzanie inwestycjami w instrumenty finansowe na zlecenie klientów

Fundusz zbiorowego inwestowania – rodzaje:

• - zamknięte fundusze inwestycyjne – spółka inwestycyjna o określonej liczbie udziałów (akcji) które są kupowane i sprzedawane na rynku wtórnym

• - otwarte fundusze inwestycyjne (fundusz powierniczy) – spółka inwestycyjna od której inwestorzy kupują udziały i które odsprzedają

Uczestnicy funduszy uzyskują korzyści:

• - efekt skali gdyż fundusz może nabywać instrumenty o dużej wartości nominalnej (takie jak bony skarbowe) na które stać pojedynczego , drobnego inwestora

• - profesjonalne zarządzanie inwestycjami gdyż fundusz zatrudnia zarządzających portfelem którzy są specjalistami w tej dziedzinie

Fundusze emerytalne i ubezpieczeniowe zarządzają znacznymi środkami

Fundusze typu venture capital – zapewniają zasilanie kapitałowe na okresy średnie i długoterminowe firmom, które nie weszły jeszcze na rynek papierów wartościowych z zamiarem późniejszej odsprzedaży udziałów lub akcji z zyskiem. Głównym obszarem lokat kapitałowych jest wspieranie działalności gospodarczej firmy o dużym potencjale wzrostu, finansowo zaawansowanych prac nad zastosowaniem nowoczesnych technologii, wprowadzenie do produkcji nowych lub zmodernizowanych produktów czy też unowocześnienie przedsiębiorstwa i działania prywatyzacyjne.

Przedsiębiorstwo może być inwestorem instytucjonalnym, może kupować akcje lub obligacje innych spółek.

Przyjmując jako kryterium czas inwestowania i aktywność na rynku kapitałowym inwestorów można podzielić na:

• - inwestorzy krótkoterminowi o zachowaniach spekulacyjnych

• - inwestorzy średnioterminowi

• - inwestorzy długoterminowi

Przyjmując jako kryterium pochodzenie kapitału można wyróżnić:

• - inwestorów krajowych (inwestycje w kapitał pochodzenia krajowego)

• - inwestorów zagranicznych

• - międzynarodowe instytucje inwestowania

Ryzyko inwestycyjne na rynku kapitałowym można określić jako potencjalny obiektywny i subiektywny odczuwalny stopień zagrożenia w uzyskaniu oczekiwanych przez inwestora korzyści ekonomicznych.

Przez pojęcie ryzyka rozumie się niebezpieczeństwo straty lub (inaczej) niebezpieczeństwo nie osiągnięcia celu założonego przy podejmowaniu decyzji.

Ryzyko można podzielić na:

• - ryzyko właściwe funkcjonujące na zasadach wielkich liczb (np. klęski żywiołowe)

• - ryzyko obiektywne związane z niemożliwością przewidzenia niektórych zmian (np. odkryć naukowych w przyszłości)

• - ryzyko subiektywne wynikające z niedoskonałości działań człowieka (błędne przewidywanie koniunktury rynkowej)

• - ryzyko polityczne -stabilność polityki społecznej i gospodarki (zaufanie do rządu itp.)

• - ryzyko makroekonomiczne – ocena rozwoju gospodarczego

• - ryzyko rynku – stabilność i płynność

• - ryzyko technologiczne – zmiany procesów technologicznych

• - ryzyko finansowe – stabilność pieniądza, kursy walutowe, podatki (możliwe zmiany i zagrożenia)

Można wyróżnić grupy instrumentów:

• - Instrumenty finansowe o małym ryzyku i umiarkowanym ale względnie pewnym dochodzie (obligacje)

• - Instrumenty finansowe o większym ryzyku i możliwości wyższych dochodów (akcje)

• - Instrumenty finansowe o wysokim ryzyku i wysokich możliwych dochodach (instrumenty pochodne).

Strategie inwestycyjne rynku kapitałowego – kryteria:

• - okres inwestowania

• - ryzyko inwestycyjne

Jako kryterium bierzemy pod uwagę okres inwestowania;

• - strategie krótkookresowe – horyzont czasowy od kilku sesji giełdowych do kilku miesięcy, decyzje opierają się na aktualnych relacjach między popytem a podażą na rynku papierów wartościowych; erystyczne jest to że te inwestycje charakteryzują inwestorów operujących kapitałem spekulacyjnym oraz cześć inwestorów indywidualnych którzy kupują akcje gdy ich cena jest niska a sprzedają gdy ich cena jest wysoka. Duży udział inwestorów krótkoterminowych może wpływać destabilizująco na rynek papierów wartościowych. Charakteryzują się dużą płynnością która wyraża się szybkością i łatwością zamiany papierów wartościowych na gotówkę

• - strategie długookresowe – bazują na analizie emitentów poszczególnych grup papierów wartościowych, w mniejszym stopniu uważa się na bieżące wskaźniki. Duża ilość inwestorów wpływa stabilizująco na giełdę, tymi inwestorami są inwestorzy instytucjonalni (np. fundusze inwestycyjne).

Z punktu widzenia ryzyka inwestycyjnego wyróżniamy:

• - strategie dochodowe – obejmują inwestycje w papiery wartościowe zapewniające względnie pewny dochód; stosowana przez inwestorów mniej skłonnych do ryzyka (obligacje, pewne akcje)

• - strategie wzrostowe – zorientowane na zakup papierów wartościowych zakładających osiągnięcie zysku wyniku wzrostu cen giełdowych; są bardziej ryzykowne wiąże się to z trudnymi do przewidzenia zmianami globalnymi, z ryzykiem błędnej wyceny papierów wartościowych , z tej strategii korzysta wielu inwestorów ponieważ kiedy rośnie ryzyko rosną też dochody

Do podstawowych innych rodzajów strategii można również zaliczyć:

• - metodę regularnego inwestowania – polega ogólnie na systematycznym lokowaniu stałej sumy pieniędzy w regularnych odstępach czasu na zakup określonego pakietu papierów wartościowych

• - metodę stałego kapitału inwestycyjnego i stałej relacji kierunków inwestowania – przeznaczamy pewną kwotę na zakup akcji i kiedy cena zacznie rosnąć to różnice pomiędzy aktualną ceną a ceną zakupu przeznaczmy na zakup instrumentów pewnych (np. obligacji), a jak cena spada to sprzedajemy te obligacje aby uzupełnić kapitał początkowy

• - metodę cenowo – wskaźnikową – opiera się na zasadzie przyjęcia \za podstawę decyzji inwestycyjnej określonego poziomu cen lub wskaźników papierów wartościowych wynikających z analizy danego rynku (np. wskaźnik indeksu giełdowego, wskaźnik P/E)

Inwestowanie portfelowe – jest chętnie stosowane przez inwestorów indywidualnych i instytucjonalnych

Rodzaje ryzyka i ich wpływ na całkowite ryzyko portfela

Źródła ryzyka:

Ryzyko całkowite:

• 1. Ryzyko specyficzne (dywersyfikowalne)

• - ryzyko związane z działalnością gospodarczą – ryzyko związane z naturą przedsięwzięcia gospodarczego (biznesu)

• - ryzyko finansowe – ryzyko związane ze źródłami finansowania działalności firmy

• 2. Ryzyko systematyczne (niedywersyfikowalne)

• - ryzyko rynkowe – ryzyko związane z tendencją podążania cen akcji za ogólnym trendem rynku

• - ryzyko stopy procentowej – niepewność związana ze zmianami stóp procentowych. Prawdopodobieństwo poniesienia straty spowodowanej wzrostem stopy procentowej

• - ryzyko stopy reinwestycyjnej – ryzyko związane z reiwestycją dochodów z kapitału na niższy procent

• - ryzyko siły nabywczej – ryzyko zmniejszenia siły nabywczej aktywów i dochodu przez przyszłą inflację

• - ryzyko kursowe – niepewność związana ze zmianami wartości walut

Do podstawowych kryteriów wyboru zestawu portfela papierów wartościowych można zaliczyć:

• - sformułowanie strategii inwestowania na rynku papierów wartościowych, głównie w aspekcie oczekiwanego dochodu i ryzyka inwestycyjnego (strategia bezpieczna, umiarkowanego bądź wysokiego ryzyka)

• - analiza papierów wartościowych znajdujących się na rynku i uporządkowanie ich według ustalonych cen, na przykład akcje solidnych spółek (blue chips) niestabilnych czy spółek dużych i małych

• - określenie horyzontu czasowego inwestycji portfelowych (długookresowych, krótkookresowych)

• - dokonanie wyboru zestawu portfela z różnych grup papierów wartościowych i wybór z licznych dostępnych na rynku papierów wartościowych zestawu ograniczonego, według ustalonych wcześniej kryteriów

• - określona cena posiadanego portfela i wprowadzenie korekt wynikających z bieżącej analizy rynku papierów wartościowych.

Mianem portfeli efektywnych określa się te dla których nie istnieje portfel o tej samej oczekiwanej stopie zysku i mniejszym ryzyku lub o tym samym ryzyku i większej stopie zysku.

Ryzyko inwestycyjne w systemie portfelowym zależne jest od ryzyka występującego przy poszczególnych papierach wartościowych i od ich udziałów w portfelu oraz od współczynników korelacji między nimi.

Opcje

Światowym centrum opcji są Stany Zjednoczone, a drugim Wielka Brytania. Wyróżniamy opcje towarowe i finansowe.

 

Opcja – jest to dokument stwierdzający nabycie prawa do zakupu lub sprzedaży papierów wartościowych lub innego instrumentu finansowego.

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje opcji:

• - opcja kupna (typu call) – daje prawo jej posiadaczowi do zakupu instrumentu finansowego, którego ta opcja dotyczy w określonym czasie po określonej cenie

• - opcja sprzedaży (typu put) – daje prawo jej posiadaczowi do sprzedaży instrumentu finansowego, którego ta opcja dotyczy w określonym czasie po określonej cenie

 

• 1. Posiadacz opcji

• 2. Wystawiający opcję

 

Zależność pomiędzy rodzajem transakcji a rodzajem prawa płynącego z opcji

 

 

	call	Put
Kupno	Prawo do nabycia instrumentu pierwotnego po cenie z góry ustalonej	Prawo do sprzedaży instrumentu pierwotnego po cenie z góry ustalonej
Sprzedaż	Zobowiązanie do sprzedaży na żądanie posiadacza opcji, instrumentu pierwotnego po cenie ustalonej z góry	Zobowiązanie do sprzedaży na żądanie posiadacza opcji, instrumentu pierwotnego po cenie ustalonej z góry

 

 

W transakcjach opcyjnych mogą brać udział:

• - kupujący opcje kupna

• - sprzedający opcje kupna

• - kupujący opcje sprzedaży

• - sprzedający opcje sprzedaży

Ze względu na kryterium czasu można mówić o dwóch terminach:

• - termin wygaśnięcia opcji jest to termin po upływie którego opcja nie może być wykonana i traci swoją ważność

• - termin wykonania opcji jest to termin w którym opcja jest wykonana

 

W związku z powyższym wyróżnia się dwa rodzaje opcji:

• - opcje amerykańskie – posiadacz może ją wykonać w dowolnym dniu od momentu jej nabycia do terminu wygaśnięcia (możemy sprzedać w dowolnym dniu)

• - opcja europejska – posiadacz może ją wykonać jedynie w dniu w którym przypada termin wygaśnięcia opcji

 

Z opcjami wiążą się różne ceny:

• - cena wykonania inaczej cena rozliczenia, jest to cena po jakiej opcja jest wykonana, jest ona ustalona w momencie wystawienia opcji i nie zmienia się

• - cena opcji zwana premią jest to cena prawa które nabywa posiadacz opcji (prawo to dotyczy przyszłych warunków sprzedaży bądź kupna instrumentu pierwotnego), jest to wartość rynkowa opcji zmieniająca się w czasie

• - cena instrumentu pierwotnego jest to wartość rynkowa instrumentu na który opiewa opcja.

 

 

Przy podejmowaniu decyzji o wykonaniu opcji mogą wystąpić trzy sytuacje z których każda ma tradycyjną nazwę:

• - opcja „jest w cenie” gdy opłaca się ją wykonać. W przypadku opcji kupna oznacza to że cena wykonania jest niższa niż bieżąca cena rynkowa instrumentu pierwotnego, a w przypadku opcji sprzedaży oznacza to że cena wykonania jest wyższa niż bieżąca cena rynkowa instrumentu pierwotnego

• - opcja” nie jest w cenie” gdy nie opłaca się jej wykonywać. W przypadku opcji kupna oznacza to że cena wykonania jest wyższa niż cena bieżąca rynkowa instrumentu pierwotnego, a w przypadku opcji sprzedaży oznacza to że cena wykonania jest niższa niż bieżąca cena rynkowa instrumentu pierwotnego

• - opcja „jest po cenie” gdy cena wykonania jest równa bieżącej cenie rynkowej instrumentu pierwotnego którego ta opcja dotyczy

 

Rodzaje opcji(dwie grupy):

• 1. Opcje kasowe (natychmiastowe):

• - opcje akcyjne, instrumentem pierwotnym jest akcja

• - opcje walutowe, instrumentem pierwotnym jest waluta kraju innego tzn. cena wykonania jest wyrażona jako kurs waluty

• - opcje procentowe, instrumentem pierwotnym jest tu oprocentowany papier wartościowy np. obligacje

• - opcje indeksowe, instrumentem pierwotnym jest tu indeks rynku

 

W przypadku opcji kupna w momencie wykupienia opcji posiadacz otrzymuje sumę pieniężną proporcjonalną do różnicy między wartością indeksu w momencie wykonania a ceną wykonania.

W przypadku opcji sprzedaży w momencie gdy wykonujemy opcję posiadacz opcji otrzymuje sumę pieniężną proporcjonalną do różnicy między ceną wykonania a wartością bieżącą indeksu

 

• 2. Opcje terminowe

• - opcje na kontrakty futures

Pojęcie i rodzaj inwestorów

Inwestorem jest osoba posiadająca zasoby inwestycyjne i chcąca je zainwestować.

Na rynku kapitałowym mogą inwestować osoby fizyczne i prawne.

 

Cechy:

• - płynność obrotu

• - skala ryzyka

• - dochód

 

CHARAKTERYSTYKA OBLIGACJI

Podstawowymi charakterystykami większości obligacji są:

1. Wartość nominalna obligacji- jest to wartość określona w dokumencie, który potwierdza wyemitowanie obligacji. Jest to jednocześnie wartość, którą emitent zobowiązuje się wypłacić po upływie terminu określonego w obligacji

2. Wartość emisyjna obligacji – jest to cena po jakiej emitent sprzedaje obligacje na rynku pierwotnym. Cena emisyjna może kształtować się trojako mogą być sprzedawane:

• a) według nominału- wartość emisyjna jest równa wartości nominalnej

• b) obligacje sprzedawane z premią- gdy wartość emisyjna jest większa od wartości nominalnej

• c) obligacje sprzedawane dyskontem – wartość emisyjna jest mniejsza od wartości nominalnej

3.Wartość rynkowa obligacji- jest to rzeczywista wartość obligacji tzn. jej cena na giełdzie

4.Termin wykupu zwany również terminem ważności- jest to termin, po upływie którego emitent zobowiązany jest wykupić obligację tzn. zwrócić dług zaciągnięty u posiadacza obligacji, równy wartości nominalnej obligacji

5.Odsetki, inaczej zwane kuponami- są płacone posiadaczowi obligacji co pewien ustalony okres do momentu wykupu.

 

KLASYFIKACJA OBLIGACJI

I Ze względu na kryterium podmiotowe, a więc rodzaj emitenta, obligacje można podzielić na:

1. skarbowe (państwowe) – emitentem jest Skarb Państwa, są wolne od ryzyka, bardzo wysoka płynność nie ma problemu ze zbyciem, są to obligacje na okaziciela

2. komunalne (municypalne) – emitowane przez samorządy lokalne .W Polsce są emitowane przez gminy, zaliczane do papierów pewnych, samorządy lokalne mogą wystawiać je z ulgami podatkowymi. Mniejsza płynność finansowa

3. przedsiębiorstw (korporacyjne) – charakteryzują się bardzo dużym zróżnicowaniem stopnia ryzyka odsetki są wypłacane przed opodatkowaniem

II Ze względu na sposób generowania dochodu można wyróżnić obligacje:

• 1. o stałej stopie procentowej – najłatwiej obliczyć dochód, wypłacane są odsetki takie same i do momentu wykupu

• 2. o zmiennej stopie procentowej -

• 3. zero kuponowe – nie są odsetki wypłacane co jakiś czas, dostają w zamian rekompensatę sprzedaż obligacji z dyskontem, kupują ją po cenie niższej od wartości nominalnej. W okresie wykupu obligatariusz otrzymuje odsetki i kapitał

• 4. indeksowane- o zmiennej stopie procentowej, są korzystne gdy jest wysoka stopa inflacji, odsetki i wartość nominalna jest podwyższana o pewien indeks którym jest procent wynikający ze stopy inflacji

III Przyjmując jako kryterium prawa i przywileje związane z zakupem i emisją obligacji można wyróżnić:

• 1. obligacje zwykłe (klasyczne) – co pewien czas otrzymują, odsetki w terminie wykupu otrzymują wartość nominalną

• 2. obligacje zamienne- nabywca ma takie prawo do zamiany na akcje emitenta w określonym czasie (zamiana obligacji na akcje). W warunkach ogólnych przeliczania musi być podany sposób zamiany, termin zamiany obligacji na akcje. (może być na egzaminie)

• 3. obligacje z prawami poboru, zwane warrantami- posiadacz takiej obligacji ma prawo w określonym czasie do zakupu akcji spółki wg określonego kursu (może to prawo sprzedać, lub może zakupić akcje, ale nie sprzedawać obligacji)

• 4. obligacje z możliwością przedłużenia pierwotnego terminu wykupu przez emitenta- dla obligatariusza jest to niekorzystne, emitent zastrzega sobie prawo zmiany oprocentowania, są często sprzedawane poniżej ceny nominalnej

• 5. obligacje z możliwością skrócenia pierwotnego terminu wykupu przez inwestora- korzystne dla nabywcy niekorzystne dla inwestora (musi mieć fundusz w pogotowiu na wykup tych obligacji)

• 6. obligacje premiowe- pewien element loterii nie występują na giełdzie. Odsetki od obligacji kumuluje się ze wszystkich obligatariuszy. Losuje się określone obligacje i im się daje zysk.

 

IV przyjmując jako kryterium ryzyko ponoszone przez inwestorów (które związane jest między innymi z ich wykupem) można wyodrębnić obligacje:

• 1. zabezpieczone całkowicie – zabezpieczenie daje emitent obligacji np. zastaw na majątek lub hipoteka lub instytucje Skarb Państwa, NBP, instytucje finansowe, banki, gminy ( nie wszystkie banki i instytucje finansowe mogą dawać zabezpieczenia -10 mil. EURO)

• 2. zabezpieczone częściowo – zabezpieczona albo wartość nominalna i część odsetek, albo odsetki, albo wartość, zawsze poniżej wartości nominalnej

• 3. nie zabezpieczone – zobowiązanie emitenta które wynika z obligacji. Ryzyko przyjmuje inwestor, który kupuje obligacje. Zaliczamy obligacje śmieciowe, tandetne emitowane dla ratowania przedsiębiorstwa, oprocentowanie wyższe niż występuje na rynku

V Biorąc pod uwagę przeznaczenie środków zgromadzonych przez emitenta wyróżniamy

1. Obligacje aktywne – pozwalające na zdobycie środków finansowych na nowe przedsięwzięcia, a więc związane z różnego rodzaju działalnościami inwestycyjnymi

2. Obligacje bierne – kiedy dochód z ich emisji przeznacza się na sfinansowanie istniejących ………….

VI Z uwagi na formę obligacji

• 1. Obligacje imienne – posiadają nazwę właściciela,……………… mogą sobie zastrzec prawo obrotu tymi obligacjami, mało popularne

• 2. Obligacje na okaziciela – popularne

• 3. Obligacje zmaterializowane – tradycyjne obligacje; składają się z ……., arkuszu wykupu, arkusz kuponowy, źródło występujące, forma obligacji

• 4. Obligacje zdematerializowane – bardzo popularne , ułatwia obrót obligacjami

 

Rodzaje obligacji:

• - krótkoterminowe (okres wykupu do 1 roku)

• - średnioterminowe

• - długoterminowe (powyżej 10 lat)

1. Podstawowe instrumenty rynku kapitałowego

 

• 2. Pojęcie i rodzaje inwestorów

• 3. Ryzyko inwestycyjne na rynku kapitałowym

• 4. Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestycje portfelowe

• 5. Ryzyko ocena wartości akcji

• a) analiza fundamentalna

• b) analiza techniczna

• 6. Inwestowanie na polskim rynku kapitałowym

 

Pojęcia

Inwestycje, Inwestycje kapitałowe, Rynki kapitałowe = Inwestowanie

Inwestycje – pochodzi od łacińskiego Inwestio (osłaniam, ubieram), wyrzeczenie się bieżących korzyści na rzecz przyszłych

 

3 elementy inwestycji:

• - element psychologiczny ( wyrzeczenie )

• - czas

• - ryzyko

 

KLASYFIKACJA INWESTYCJI: PODZIAŁ

• - Inwestycje rzeczowe: tworzą majątek rzeczowy, do którego możemy zaliczyć grunty, budynki, budowle, maszyny, rzeczowe środki obrotowe itd.

• - Inwestycje finansowe( kapitałowe ) : kształtują majątek finansowy. Obejmują one zakup dewiz, lokowanie kapitału w formie oszczędności na rachunkach bankowych, nabycie papierów wartościowych, jak akcji obligacji, udziałów i innych terminowych lokat inwestycyjnych

• - Inwestycje niematerialne i pozostałe obejmują wydatki na nabycie wartości majątkowych i innych dóbr, służących prowadzeniu badań, rozwojowi i reklamie, a także zaspokajanie potrzeb społecznych, socjalnych oraz ochronie i poprawie środowiska naturalnego. Zalicza się do nich również wydatki na szkolenie i podnoszenie kwalifikacji, poprawę jakości produktów i usług, na wzrost wydajności pracy oraz racjonalizację i poprawę efektywności procesów gospodarczych.

 

Inwestycje kapitałowe

Inwestycje pośrednie (portfelowe)

Inwestycje bezpośrednie

 

Inwestycji bezpośrednie – polegają na angażowaniu przez inwestora kapitału w określone przedsięwzięcie gospodarcze np. na zakup całości lub części określonego majątku rzeczowego (przedsiębiorstwa), finansowanie budowy, obiektu, firmy – samodzielnie lub przy udziale partnerów itp.

Inwestycje portfelowe – charakteryzuje natomiast lokowanie kapitału w nabycie praw majątkowych w postaci papierów wartościowych. Ten rodzaj inwestowania na rynku kapitałowym jest szczególnie szeroko rozpowszechniony i ma charakter publiczny.

 

W ramach rynku finansowego należy wyróżnić:

• - rynek pieniężny

• - rynek walutowy

• - rynek kapitałowy z podziałem na rynek akcji i obligacji

• - rynek instrumentów pochodnych

 

RYNEK FINANSOWY

 

 

 

RYNEK PIENIĘŻNY	RYNEK WALUTOWY	RYNEK KAPITAŁOWY
Krótkoterminowe lokaty i kredyty, bony i certyfikaty, kary pieniężne	Kupno sprzedaż różnych walut

 

Instrumenty rynku pieniężnego i kapitałowego – różnice

 

Kryterium różnicujące	Rynek pieniężny	Rynek kapitałowy
Charakter dominujących strumieni finansowych	Krótkoterminowy kapitał pożyczkowy	Średnio i długoterminowy kapitał udziałowy i pożyczkowy
Papiery wartościowe podlegające obrotowi	Bony skarbowe, bony komercyjne i podobne instrumenty zbudowane na bazie weksla i konstruowane na zasadzie dyskonta	Akcje i obligacje, certyfikaty inwestycyjne
Termin realizacji praw z instrumentu finansowego (jego okres zapadalności)	Do jednego roku	Powyżej jednego roku, lub wręcz bez podawania czasowej granicy roszczeń ( jak np. w akcjach)
Ośrodek handlu	W sensie fizycznym nie istnieje	Giełda
Rozmiary pojedynczych transakcji (rynek detaliczny czy hurtowy)	Rynek hurtowy dla dużych podmiotów instytucjonalnych	Rynek detaliczny i zarazem hurtowy, transakcje pakietowe
Istota sprawowanych funkcji	Służy sfera podziału głownie przez regulowanie płynności w obrocie gospodarczym	Służy sfera produkcji, głownie przez mobilizowanie kapitału dla celów inwestycyjnych

 

ŚREDNIOTERMINOWE DO 3 LAT

DŁUGOTERMINOWE 3 LUB 5 LAT

 

PAPIERY WATOŚCIOWE

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi ( Dz. U 1997r. nr 118).

 

• 1. Papierami wartościowymi w rozumieniu ustawy są akcje i obligacje, jak również inne papiery wartościowe wyemitowane na podstawie właściwych przepisów.

• 2. Papierami wartościowymi w rozumieniu ustawy są również zbywalne prawa majątkowe wynikające z papierów wartościowych, o których mowa w ust. 1.

• 3. Papierami wartościowymi są również inne, niż wymienione w ust. 2, prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny papierów wartościowych wyemitowanych w ust. 1 i 2 (prawa pochodne).

 

Do papierów wartościowych rynku kapitałowego w Polsce zalicza się:

• - akcje prywatyzowanych przedsiębiorstw państwowych i spółek akcyjnych

• - obligacje państwowe

• - obligacje gmin, przedsiębiorstw i banków

• - hipoteczne listy zastawne

• - certyfikaty inwestycyjne

• - prawa poboru

• - prawa do akcji – PDA

 

Cechy rynku kapitałowego J. Socha

• - przejrzystość – - zawiera się w przyjętym sposobie zawierania transakcji i informowaniu o zrealizowanych transakcjach

• - rzetelność – związana jest przede wszystkim ze sposobami i trybem przekazywania informacji pochodzących od emitentów do publicznej wiadomości

• - efektywność – opiera się na zbudowanej strukturze ,,przemysłu giełdowego,, , który w coraz większym stopniu obsługuje wszystkie segmenty rynku – inwestorów, emitentów, inwestycje rynku papierów wartościowych

• - płynność – zależy od wielkości popytu i podaży

 

Funkcje rynku kapitałowego

• 1. alokacja kapitału – czyli finansowy przedsięwzięć gospodarczych różnych podmiotów, może być prowadzona w gospodarce na kilka sposobów. Przez sektor bankowy, inwestycje bezpośrednie, za pośrednictwem rynku papierów wartościowych i dokonywanych na nim inwestycji portfelowych.

2. mobilizacja kapitału – polega na :

• - kształtowaniu zachowań inwestora

• - informowaniu go o możliwościach na rynku

• - świadczeniu usług, takich jak lokowanie pieniędzy w jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne funduszy inwestycyjnych, zarządzania oszczędnościami inwestorów

• - świadczenie usług doradczych przez domy maklerskie

3. wycena kapitału – następuje na rynku wtórnym przez codzienne notowanie papierów wartościowych

4. transformacja kapitału- na rynku papierów wartościowych polega na przybieraniu przez kapitał różnych postaci, w zależności od ceny, ryzyka i oczekiwanej stopy zwrotu z inwestycji.

 

PODSTAWOWE INSTRUMENTY RYNKU KAPITAŁOWEGO

 

Obligacja- papier wartościowy oznaczający nabycie przez jej posiadacza prawa do uzyskania w określonym terminie sumy pieniężnej określonej w obligacji oraz ewentualnie odsetek.

Emitentem obligacji- jest dłużnikiem wobec nabywcy obligacji.

METODY DYNAMICZNE

Problem ustalenie kosztu kapitału

Efektywność projektu inwestycyjnego wyznaczana jest z jednej strony przez rentowność a z drugiej strony przez koszt kapitału zaangażowanego w finansowanie danego przedsięwzięcia. Koszt kapitału w rachunku efektywności inwestycji występuje pod postacią stopy dyskontowej inaczej stopa dyskontowa pełniąc rolę narzędzia sprowadzającego do porównywalności czasowej nakłady i efekty z różnych okresów określana jest przez koszt kapitału.

 

W gospodarce centralnie planowanej koszt kapitału (stopa procentowa, stopa dyskontowa) był ustalony centralnie i nosił miano minimalnej normy efektywności kapitału. Norma wyrażała graniczną (minimalną) wielkość zysku jaką powinna zapewnić jednostka wydatkowanych nakładów inwestycyjnych aby była efektywna z punktu widzenia interesu ogólnospołecznego (w latach 69-80 norma wynosiła od 8 do 12%)

 

Dostępność zasobów finansowych stanowi podstawowe kryterium podejmowania decyzji na wszystkich etapach formułowania projektu inwestycyjnego.

Przy projektach dotyczących budowy nowych projektów zarówno nakłady inwestycyjne jak i niezbędny (minimalny) poziom majątku obrotowego finansowane są ze środków własnych i obcych.

 

 

Powyższy rysunek przedstawia klasyfikację form finansowania projektów inwestycyjnych.

 

Środki własne służące finansowaniu projektów inwestycyjnych polegających na tworzeniu nowych przedsiębiorstw dostarczają inwestorzy w postaci wkładów pieniężnych (gotówki) lub w formie rzeczowej tzn. niektórych składników środków trwałych np. gruntów pod budowę obiektu czy środków transportu.

Środki na sfinansowanie projektów inwestycyjnych w przedsiębiorstwie już funkcjonujący (rozbudowa, modernizacja lub odtworzenie składników majątku) pochodzą ponadto z zysków zatrzymanych i amortyzacji .

 

Sposób gromadzenia środków własnych zależy od formy prawno-organizacyjnej przedsiębiorstwa, wyróżniamy tu:

• przedsiębiorstwa państwowe

• przedsiębiorstwa własności prywatnej:

- własności indywidualnej

- spółki:

- cywilne

- handlowe:

- osobowe tzn. spółka cicha, jawna i komandytowa (nie mają osobowości prawnej)

- kapitałowe tzn. spółka z o.o. i akcyjna (mają osobowości prawną)

 

W spółkach osobowych kapitał udziałowy pochodzi z wkładów właścicieli. Wspólnicy mogą na mocy umowy podjąć decyzję o podwyższeniu dotychczasowych udziałów lub o poszerzeniu grona dotychczasowych współwłaścicieli.

W spółkach z o.o. gromadzenie kapitału zakładowego następuje przez wniesienie wkładu przez założycieli. Podwyższenie kapitału zakładowego następuje poprzez sprzedaż udziałów dotychczasowym lub nowym udziałowcom, co każdorazowo wymaga zmiany umowy spółki i wpisania do rejestru handlowego.

W spółkach akcyjnych kapitał własny może być gromadzony i powiększany drogą emisji akcji zwykłych oraz uprzywilejowanych. Emisja akcji zwykłych następuje z reguły po kursie (cenie) sprzedaży różnym (najczęściej wyższym) od ich wartości nominalnej. Wynika to z tego, że zarówno akcje stare jak i nowe dają ich posiadaczom tytuł własności do całego kapitału własnego spółki. Kapitał ten ma złożoną strukturę obejmującą nie tylko kapitał akcyjny ale także kapitał dodatkowy, pochodzący ze sprzedaży akcji zwykłych powyżej ich wartości nominalnej, oraz kapitał zapasowy (rezerwowy), pochodzący z niepodzielonych zysków po opodatkowaniu tzw. zysków zatrzymanych.

Od akcji zwykłych przysługuje dywidenda gdy przedsiębiorstwo osiąga zysk a od akcji uprzywilejowanych przysługuje stała określona dywidenda niezależnie od tego, czy przedsiębiorstwo osiąga zysk czy nie. Gdy przedsiębiorstwo nie osiąga zysku dywidendy od akcji uprzywilejowanych nie są wypłacane lecz kumulowane do czasu osiągnięcia zysku. Wówczas są wypłacane w pierwszej kolejności tzn. przed dywidendami z akcji zwykłych. Uprzywilejowania akcji dotyczy także liczby głosów z jednej akcji (może być kilka głosów z jednej a może nie być żadnego). Ponadto w przypadku upadłości spółki akcyjnej posiadacze akcji uprzywilejowanych mają wcześniejszy dostęp do majątku spółki niż posiadacze akcji zwykłych.

 

Finansowanie projektów inwestycyjnych ze środków obcych określane jest jako finansowanie za pomocą długu lub kapitału obcego. Do podstawowych form finansowania inwestycji kapitałem obcym należą:

• - długookresowe pożyczki

• - obligacje

• - leasing

 

Długookresowa pożyczka bankowa jest wygodną formą angażowania kapitału obcego bo realizowana jest szybko i nie pociąga za sobą kosztów emisji. Przez zaciąganie pożyczek bankowych nie można jednak uzyskać znacznego dopływu kapitału z zewnątrz bowiem banki, ograniczone przepisami prawa bankowego nie, mogą pożyczyć jednemu pożyczkobiorcy większych kwot ponad określony procent kapitałów własnych (najczęściej jest to 10%) a także nie chcą ze względu na zwiększony stopień ryzyka opłacalności.

Pożyczki bankowe możemy podzielić na długookresowe, które w warunkach ustabilizowanej gospodarki udzielane są na okres od 4 do 15 lat, choć występują pożyczki udzielane na okres od 1 do 3 lat oraz na okres powyżej 15 lat.

 

Pożyczki udzielane są na podstawie umowy. Przedmiotem pożyczki mogą być wyłącznie pieniądze. Regułą jest, że pożyczki bankowe są odpłatne tzn. bank pobiera prowizję oraz odsetki za korzystanie z kapitału. Sposób spłaty pożyczki bankowej określany w planie zwrotu pożyczki, a ten może zawierać następujące warianty:

• 1. Płatność w równych ratach kapitałowych przez cały okres zaciągnięcia pożyczki powiększone o odsetki od części kwoty pozostającej do spłacenia. Łącznie płatności z tytułu zaciągniętej pożyczki w miarę upływu czasu ulegają zmniejszeniu.

• 2. Stałe kwoty płatności zadłużenia obejmujące zarówno ratę kapitałową jak i odsetki za dany okres, przy czym kwota odsetek wraz ze spłatą pożyczki zmniejsza się, rośnie zaś udział raty kapitałowej w stałej kwocie płatności.

• 3. W systemie zwanym „baloon” polegającym na tym, że pewnym momencie pozostające do spłacenia łączne zadłużenie z tytułu rat kapitałowych oraz odsetek jest regulowane w całości. Moment spłaty na ogół przypada w drugiej połowie okresu spłaty pożyczki.

Warunki spłaty pożyczki podlegają negocjacji i są przez to elastyczne pod względem możliwości inwestora.

 

Oprocentowanie może być obliczane według stałej lub zmiennej (bardziej upowszechnionej obecnie) stopy procentowej. Postawą oprocentowania pożyczki może być stopa procentowa międzybankowa oferowana na rynku londyńskim lub stopa procentowa kredytu refinansowego ustalana przez bank centralny (tak jest w Polsce) powiększana o marżę banku. Wysokość marży banku waha się od 0,75 do 3 i więcej punktów procentowych.

 

Jeżeli potrzebny jest kapitał obcy w szczególnie długim okresie (powyżej 15 lat) wówczas zaciąga się pożyczki pod skrypt dłużny stanowiący dokument potwierdzający przyjęcie przez pożyczkobiorcę kwoty pożyczki. Pożyczki te najczęściej udzielają towarzystwa ubezpieczeniowe. Pożyczki te są najczęściej zabezpieczane hipotetycznie. Postawą ich udzielenia jest umowa.

 

Projekty inwestycyjne mogą być finansowane z kredytu: bankowego, dostawcy lub nabywcy (przedpłaty) a także udzielane przez inne instytucje np. faktoringowe.

 

 

Kredyty bankowe są przeznaczane na sfinansowanie środków obrotowych ( kredyty krótko- i średnioterminowe) oraz na wyposażenie nowych obiektów, a także na modernizację już istniejących (kredyty średnio- i długoterminowe). Kredyty bankowe mogą być przeznaczane również na zakup papierów wartościowych, patentów, technologii (w formie know how), prowadzenie badań oraz na pokrycie kosztów gromadzenia kapitału (tzn. emisji akcji i obligacji).

 

Kredyt dostawcy jest udzielany przez producenta lub dostawcę określonych dóbr i usług. Ma on w finansowaniu inwestycji szczególne znaczenie gdyż udzielany jest w formie kredytu wyposażeniowego – w formie pieniężnej, połączony zazwyczaj ze zobowiązaniem się inwestora do zakupu maszyn, urządzeń czy technologii u kredytobiorcy. Kredyty te mają zazwyczaj charakter krótkookresowy.

 

Kredyt odbiorcy jest realizowany w formie przedpłat wnoszonych przez odbiorcę przyszłego dobra, które ma powstać w rezultacie realizacji projektu inwestycyjnego. Dotyczy to głównie produktów wytwarzanych na podstawie umów o dzieło. Kredyt tego typu ma pewne znaczenie w pozyskiwaniu środków na finansowanie przedsięwzięć budowlanych.

 

W warunkach rozwiniętej gospodarki rynkowej duże przedsiębiorstwa poszukują środków na sfinansowanie inwestycji na rynku kapitałowym przez emisję różnego rodzaju obligacji. Rozróżnia się obligacje zabezpieczone i nie mające zabezpieczenia majątkowego.

Do obligacji zabezpieczonych zaliczamy obligacje hipoteczne – mają zabezpieczenie w wartości nieruchomości będących własnością emitenta. Wartość emisji takich obligacji jest odnotowana jako zobowiązanie z Księgach wieczystych nieruchomości. Obligacje hipoteczne stanowią dogodne źródło finansowania projektów inwestycyjnych polegających przede wszystkim na budowie dużych obiektów przemysłowych (handlowych) i turystycznych (hoteli, domów mieszkalnych) oraz inwestycji o charakterze infrastrukturalnym.

Pozostałe obligacje stanowią papiery wartościowe za które inwestor odpowiada całym swoim majątkiem. Są one emitowane na określone kwoty pieniężne z ustalonym terminem wykupu i ustalonym oprocentowaniem, które zawsze jest przyjmowane na poziomie aktualnej w okresie emisji stopy procentowej rynku kapitałowego powiększonej o premię za ryzyko rynkowe oraz za ryzyko specyficzne dla inwestora emitenta.

Jeśli rynkowa stopa procentowa w okresie trwania zobowiązania się zmieni, to znajdzie ona wyraz w kursie obligacji na wtórnym rynku papierów wartościowych (na giełdzie).

Finansowanie projektów inwestycyjnych może mieć charakter mieszany tj. w formie ich finansowania za pomocą emisji akcji uprzywilejowanych. Akcje uprzywilejowane, podobnie jak akcje zwykłe, powiększają kapitał akcyjny i nie podlegają obowiązkowi wykupu, z drugiej strony – podobnie jak obligacje akcje uprzywilejowane zapewniają ich właścicielom stały dochód w postaci ustalonej z góry dywidendy od ich wartości nominalnej. Jeżeli spółka wykazuje w danym roku zysk dywidendy od akcji uprzywilejowanych wypłacane są w pierwszej kolejności przed dywidendami od akcji zwykłych, także wtedy, gdy nie są wypłacane dywidendy od akcji zwykłych. Jednakże gdy spółka nie osiąga zysku dywidendy od akcji uprzywilejowanych nie są wypłacane (są kumulowane do momentu osiągnięcia przez spółkę zysku). Wypłat dywidendy od akcji uprzywilejowanych nie jest więc bezwzględnym zobowiązaniem wobec akcjonariuszy, tak jak wypłata oprocentowania od obligacji.

 

Uwaga do zapamiętania: odsetki są elementem kosztów dla przedsiębiorstwa, a raty kapitałowe płacone są z wypracowanego zysku.

 

Właściciele akcji uprzywilejowanych, w razie bankructwa, ponoszą większe ryzyko niż właściciele obligacji, gdyż ich prawa jako właścicieli są uwzględniane w ostatniej kolejności po zaspokojeniu należności wszystkich wierzycieli. Z tego powodu dywidenda od akcji uprzywilejowanych jest z góry wyższa niż oprocentowanie obligacji tej samej spółki.

Akcje uprzywilejowane mogą zawierać klauzulę wymienialności na akcje zwykłe albo wykupu po cenie emisyjnej (klauzula stosowana wówczas, gdy spółka akcyjna zamierza zmniejszyć finansowanie kapitałem własnym (akcyjnym) i zastąpić go finansowaniem ze źródeł obcych.

 

Na rozwiniętych rynkach kapitałowych rośnie ranga leasingu jako jednej z form finansowania inwestycji kapitałem obcym. W praktyce wykształciły się dwa podstawowe rodzaje leasingu:

• 1. leasing operacyjny (zwany także bieżącym)

• 2. leasing finansowy (zwany także kapitałowym)

 

Ad. 2 Leasing finansowy polega na odpłatnym korzystaniu z rzeczy w czasie zbliżonym do okresu jej gospodarczej używalności. Długość tego okresu zależy od fizycznego zużycia dobra i postępu w dziedzinie techniki powodującego jego ekonomiczne zużycie. Leasing finansowy ma charakter średnio- lub długoterminowy (zwykle od 3 d 10 lat, dłuższe umowy ponad 10 lat stosowane są tylko w USA).

W przypadku finansowego ruchomych środków trwałych leasingodawcę nie obowiązuje, poza operacją finansowania, żadne inne świadczenie. Używający rzecz z umowy leasingu przyjmuje obowiązek konserwacji, napraw, ewentualnie uprawnienia przysługujące bezpośrednio leasingodawcy (np. z tytułu rękojmi czy gwarancji za wady rzeczy). Leasing umożliwiając korzystanie ze środka trwałego stwarza prawo leasingobiorcy do jego przejęcia na własność po zakończeniu okresu umowy. Występuje tu opcja zakupu sprzętu przez leasingobiorcę po zakończeniu umowy.

Przedmiot leasingu może być wykazywany w bilansie leasingodawcy i wówczas jest to sytuacja korzystna z punktu widzenia oszczędności podatkowych u leasingodawcy i leasingobiorcy (przedmiot leasingu może być przypisany do jednej ze stron). U leasingodawcy przedmiot ulega umorzeniu a kwoty amortyzacji wliczane są w ciężar kosztów działalności firmy, natomiast raty leasingowe płacone przez leasingobiorcę stanowią przychód leasingodawcy, który po potrąceniu kosztów finansowych (odsetek od kapitału i amortyzacji) stanowi zysk firmy leasingowej podlegający opodatkowaniu. Ponieważ raty płacone w podstawowym okresie najmu znacznie przewyższają kwoty odpisów amortyzacyjnych i dodatkowe koszty dawca osiąga duży zysk, a w konsekwencji znaczne obciążenia podatkowe. Obciążenia te zmniejszają się po upływie podstawowego okresu najmu. Odwrotnie wygląda sytuacja u leasingobiorcy , on bowiem w podstawowym okresie najmu ponosi wysokie koszty leasingu wpływające na dochód (zmniejszające go) podlegający opodatkowaniu. Zachodzi tu bowiem wyraźna rozbieżność między długością podstawowego okresu najmu a oszczędnościami podatkowymi. Im krótszy okres najmu tym większa oszczędność podatkowa.

Zaliczenie przedmiotu umowy leasingu do aktywów leasingobiorcy nie wywołuje takich konsekwencji podatkowych jak w sytuacji, gdy przedmiot umowy leasingu wykazuje w swoim bilansie leasingodawca. Leasingobiorca nabywa prawo do odpisów amortyzacyjnych według obowiązujących stawek dla danego typu sprzętu.

Przedmiotem umowy leasingu finansowego może być różnego rodzaju wyposażenie nowe i używane. w przypadku nowo wytworzonych urządzeń musi być spełniony przynajmniej jeden z poniższych warunków:

 

• - w treści umowy powinien znaleźć się zapis o przeniesieniu własności przedmiotu umowy na leasingobiorcę po zakończeniu czasu trwania umowy

• - w umowie należy zastrzec prawo leasingobiorcy do zakupu przedmiotu umowy po jej zakończeniu

• - okres obejmowania umowy powinien trwać co najmniej 75% przewidywanego czasu użytkowania przedmiotu umowy

• - suma wartości bieżącej i minimalnych opłat leasingowych powinna stanowić co najmniej 90% rynkowej wartości przedmiotu umowy

 

Leasing operacyjny zwany też eksploatacyjnym lub bieżącym – zbliżony od strony konstrukcji cywilistycznej (prawnej) do umowy najmu i dzierżawy. Najczęściej zawierany jest na okres krótszy niż wynosi ekonomiczne zużycie środka trwałego. Leasingodawca może więc zawierać kilka umów, co pozwala na amortyzację przedmiotu własności i uzyskanie określonych korzyści finansowych. Udostępniający ponosi zwykle pełne ryzyko dotyczące rzeczy, kosztów jej utrzymania, napraw i ubezpieczenia oraz płaci związane z nią podatki. Przedmiot leasingu po upływie okresu umowy powraca do leasingodawcy. Przy zastosowaniu tej umowy nie następuje przeniesienie prawa własności do przedmiotu leasingu. Inne charakterystyczne cechy leasingu operacyjnego to:

• - przedmiotem transakcji są przeważnie dobra mogące być wielokrotnie użytkowane przez kolejnych użytkowników np. samochody, komputery

• - umowy są zazwyczaj krótkoterminowe, zawierane maksymalnie na okres 3 lat

 

W przypadku leasingu operacyjnego to leasingodawca jest właścicielem przedmiotu leasingu i on wykazuje go w swoim bilansie po stronie aktywów dokonując jednocześnie odpisów amortyzacyjnych. Dla leasingobiorcy wydatki związane z leasingem (raty leasingowe, opłaty manipulacyjne, prowizja leasingodawcy) są kosztem uzyskania przychodu, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia obciążeń podatkowych. Leasingobiorca wpisując znaczne kwoty z tytułu opłat leasingowych w koszty zmniejsza podstaw podatku dochodowego. Leasing bieżący ma zazwyczaj charakter bezpośredni, ponieważ przebiega bez udziału firmy leasingowej (Leasing finansowy ma charakter pośredni). Leasingodawcą jest zazwyczaj przedsiębiorstwo produkcyjne lub handlowe, które oddaje określoną rzecz leasingobiorcy.

 

Leasing bieżący jest stosowany w celu zaspokojenia, przez korzystającego, przejściowego zapotrzebowania na środki pracy uwarunkowanego np. szczególną organizacją przedsiębiorstwa, sezonowością określonych rodzajów działalności gospodarczej, chęcią wypróbowania nowoczesnych maszyn i urządzeń lub oczekiwaniem rychłego pojawienia się na rynku nowej generacji potrzebnych środków pracy.

 

Udział leasingu w finansowaniu zakupów inwestycyjnych w 1994 roku

 

Irlandia	45 %		Austria	13 %
Słowenia	32 %		Włochy	13 %
Szwecja	19 %		Francja	13 %
Czechy	18 %		Holandia	12 %
Węgry	17 %		Belgia	9 %
Portugalia	16 %		Dania	8 %
Niemcy	14 %		Finlandia	8 %
Wielka Brytania	15 %		Norwegia	6 %
Szwajcaria	14 %		Grecja	4 %
Hiszpania	13 %

 

 

 

Przepływy środków pieniężnych w procesie inwestycyjnym

Cykl inwestycyjny rozpoczyna się wydatkowaniem środków pieniężnych na przygotowanie i realizację inwestycji a kończy się wpływami ze sprzedaży likwidowanego obiektu. Pozostałe przepływy gotówki w czasie to bieżące wydatki i wpływy związane z działalnością produkcyjną, które stanowią o kosztach wytwarzania i przychodach ze sprzedaży produkowanych dóbr i usług. Rozłożenie w czasie wpływów i wydatków związanych z przygotowaniem, realizacją i eksploatacją inwestycji może przebiegać bardzo różnie i zależy od splotu czynników obiektywnych (rodzaj, wielkość i zakres podejmowanej inwestycji) oraz czynników subiektywnych (np. organizacja procesu).

 

Metody oceny – rachunek inwestycji

Warunkiem opłacalnej alokacji kapitału jest posługiwanie się poprawnymi metodami oceny racjonalności inwestycji.

 

Procesowi rozwoju kapitału towarzyszy proces doskonalenia metod rachunek inwestycji.

Etapy rozwoju:

• - w XVI i XVII następował proces powstawania i rozwoju kapitału kupieckiego bankowego

• - rewolucja przemysłowa w okresie której nastąpił przełom w konstruowaniu metod oceny alokacji kapitału. W tym okresie zostały sformułowane teoretyczne podstawy współcześnie stosowanych współcześnie stosowanych metod rachunku inwestycji

• - eksplozja stosowania teoretycznego i praktycznego metod oceny projektów inwestycyjnych nastąpiła w latach 50 i 60. W Polsce zapoczątkowany został rozwój metod rachunku inwestycji w 1950 roku a przełomowe lata dla dalszego rozwoju metod to:

• - 1962 rok – obligatoryjnie wprowadzono rachunek inwestycji

• - 1970 rok -

• - 1974 rok – wprowadzenie WOGu czyli wielkich organizacji gospodarczych

• - obecnie upowszechniona jest teoria i praktyka rachunku inwestycji wypracowanego przez ekonomistów zachodnich

 

Rachunek inwestycji daje odpowiedź na dwa podstawowe pytania:

• 1. Czy zasadne jest ekonomicznie podjęcie zaplanowanej inwestycji ? (absolutna ocena projektu)

• 2. Który z pośród realnych, czyli opłacalnych, wariantów (projektów) inwestycyjnych cechuje się największą efektywnością, przy założeniu spełnialności równości systemu celów, otoczenia i równego czasu planowania ? (relatywna ocena projektu)

 

Z punktu widzenia czynnika czasu wyróżnia się metody rachunku inwestycji:

• 1. statyczne

• 2. dynamiczne (zwane również wieloletnimi lub rozwiniętymi)

 

Ad. 1. Metody statyczne stosowane są zwykle we wstępnych fazach procesu inwestowania (stąd ich orientacyjna rola) oraz do oceny mniejszych inwestycji przedsiębiorstw o stosunkowo krótszym czasie realizacji i eksploatacji np. inwestycji modernizacyjnych. Cechą tych metod jest fakt, że nie uwzględnia się w nich rozkładu płatności w czasie. Zaletą metod statycznych jest ich prostota, komunikatywność i jasność formuły.

 

Ad. 2. Metody dynamiczne ujmują całościowo czynnik czasu i rozkład wpływów i wydatków związanych z przygotowaniem, realizacją i eksploatacją inwestycji. Ich przeprowadzenie wymaga dużej wiedzy teoretycznej i praktycznej. Poprawność tego rachunku jest funkcją dogłębnej znajomości ekonomii i w miarę potrzeb ekonomiki branży której projekt dotyczy. Według przyjętych kryteriów optymalizacji decyzji inwestycyjnych metody dzielimy je na:

• 1. metodę wartości zdyskontowanej netto

• 2. metodę wewnętrznej stopy procentowej

• 3. metodę annuitetową jako szczególną formę metody wartości zdyskontowanej netto

 

Rachunek porównawczy kosztów jest stosowany często przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych o charakterze odtworzeniowo – modernizacyjnym. Służy jako narzędzie wyboru najlepszego wariantu spośród wariantów cechujących się identycznością korzyści (przychodów) a zróżnicowaną wielkością ponoszonych kosztów. W tych warunkach kryterium racjonalności decyzji jest minimum kosztów. Rachunek porównawczy kosztów zakresem czasowym obejmuje najczęściej 1 rok.

 

Zastosowanie rocznego rachunku kosztów wymaga zróżnicowania kosztów na:

• 1. roczne koszty inwestycyjne oznaczane K_K

• 2. roczne koszty operacyjne (eksploatacyjne, zakładowe) oznaczane K_O

 

Ad. 1 Koszty inwestycyjne roczne wyznacza amortyzacja (oznaczana jako A) oraz zysk (oznaczany jako Z).

 

Przy linowym naliczaniu amortyzacji mamy ,gdzie M – nakład inwestycyjny, R – wartość końcowa po wyłączeniu obiektu z eksploatacji czyli tzw. reszta, n – przyjęty okres eksploatacji inwestycji

 

Zysk liczy się w stosunku do przeciętnej sumy nabycia i zainstalowania obiektu inwestycyjnego oraz wartości końcowej z uwzględnieniem przyjętej stopy zysku kalkulacyjnego ze wzoru , gdzie i – stopa zysku kalkulacyjnego.

 

Koszty inwestycyjne dane są wzorami i wynoszą:

• - z uwzględnieniem wartości końcowej

• - bez uwzględnienia wartości końcowej .

 

Ad. 2 Koszty operacyjne (eksploatacyjne, zakładowe) roczne obiektu inwestycyjnego obejmują koszty osobowe, koszty materiałowe, koszty powierzchni produkcyjnej, energii, dozoru i inne, a zatem poziom rocznych kosztów obiektu inwestycyjnego, oznaczony jako K i dany wzorem K= K_O + K_K wynosi :

- przy uwzględnieniu wartości końcowej

- bez uwzględnienia wartości końcowej

 

Zakładając, że przedmiotem wyboru są dwa warianty realizacji inwestycji odtworzeniowej wariant nr 1 i nr 2 mamy matematyczny model rachunku porównawczego kosztów, który będzie miał postać:

- przy uwzględnieniu wartości końcowej

- bez uwzględnienia wartości końcowej

Przedmiotem realizacji będzie ten wariant, którego koszty całkowite będą mniejsze. Kryterium wyboru jest K→min.

 

Warianty rocznego rachunku kosztów:

Wariant I

Mamy inną sytuację niż wyżej wyznaczona, mianowicie wyniki produkcji porównywanych wariantów są wyraźnie zróżnicowane. W tej sytuacji posługujemy się techniką rachunku kosztów jak wyżej z tą różnicą, że operujemy kosztami jednostkowymi a kryterium wyboru jest minimalizacja kosztu jednostkowego, oznaczamy k_j→min..

W praktyce może być sytuacja w której rozmiary produkcji trudno precyzyjnie ustalić a koszty stałe i zmienne (operacyjne) są wyraźnie zróżnicowane. Wówczas musimy ustalić krytyczny poziom produkcji, który określany jest przez punkt zróżnicowania kosztów alternatywnych rozwiązań.

Dla wariantów o numerach 1 i 2 mamy : K₁=K_S1+k_O1*x i K₂=K_S2+k_O2*x , gdzie: K – koszt całkowity, k_O - koszt zmienny jednostkowy (k_O*x=K_O ), K_S – koszt stały ogółem, x – wielkość (rozmiar) produkcji.

Ustalenie wielkości krytycznej wielkości produkcji wymaga spełnienia warunku K_S1+k_O1*x = K_S2+k_O2*x z którego otrzymujemy, że .

 

Wyszczególnienie	Wariant 1	Wariant 2
Koszty stałe ogółem (w tys. zł)	50 000	38 000
Koszty jednostkowe zmienne (w tys. zł)	17	20

 

 

50000+17*x = 38000+20*x stąd x _krytyczne=4000

Przy wielkości produkcji równej wartości krytycznej koszty całkowite w obu wariantach są jednakowe.

 

Graficznie wartość krytyczną wielkości produkcji wyznaczamy jako przecięcie obu funkcji kosztów. Z wykresu wynika, że wariant nr 1 jest korzystniejszy dla rozmiarów produkcji przekraczających 4000 jednostek, a wariant nr 2 jest korzystniejszy dla wielkości produkcji nie przekraczającej 4000 jednostek.

 

Wariant II

Rachunek porównawczy kosztów może dać odpowiedz na pytanie czy ekonomicznie celowe jest zastąpienie eksploatowanego środka trwałego (przed upływem czasu jego technicznego zużycia) nowym, który cechuje się lepszymi parametrami.

Należy wówczas ustalić:

- koszty inwestycyjne i zmienne (roczne) starego i nowego środka trwałego

- przeciętne roczne zmniejszenie wartości końcowej starego obiektu, czyli reszty (oznaczonej R)

- zysk kalkulacyjny liczony względem przeciętnej rocznej wartości końcowej starego obiektu

a następnie porównać K_K i K_O starego i nowego obiektu.

 

Wadą rocznego rachunku kosztów jako metody jest:

- krótki okres czasowy

- trudności związane z podziałem kosztów na stałe i zmienne

- nie uwzględnianie przychodów – jest to główna wada

 

Rachunek porównawczy zysków – w praktyce jest stosowany rzadziej niż rachunek porównawczy kosztów. Rachunek porównawczy zysków jako instrument oceny wariantów inwestycyjnych wiąże przychody z kosztami ich uzyskania. Ograniczenie się w praktyce do rachunku porównawczego kosztów może w pewnych warunkach prowadzić do błędnych decyzji np. nowe urządzenie techniczne zapewnia wyższą jakość produktu i co za tym idzie wyższą cenę i zysk, wówczas nie można posłużyć się wyłącznie rachunkiem porównawczym kosztów, gdyż koszty inwestycji tego urządzeni będą wyższe.

G = E – K ,gdzie:

E – przychód z określonej działalności gospodarczej

K – koszty określonej działalności gospodarczej

W odniesieniu do pojedynczej inwestycji musi być zachowany warunek , a porównując alternatywne rozwiązania korzystniejszy jest wariant o wyższym poziomie zysku np. dla dwóch wariantów o numerach 1 i 2, przy założeniu ,

efektywniejszy jest wariant nr 1.

 

Odmiany rachunku porównawczego zysków w zależności od konkretnych uwarunkowań decyzyjnych:

• 1. przychód z produkcji w obu wariantach jest identyczny lub zbliżony

• 2. warianty mogą być różne pod względem mocy produkcyjnych, wówczas należy je ocenić według kryterium maksimum zysku jednostkowego, czyli posłużyć się wielkościami jednostkowymi przychodów i kosztów ich uzyskania

• 3. rozmiary produkcji obu wariantów trudno precyzyjnie ustalić, wówczas należy ustalić krytyczny poziom produkcji przy którym wielkość zysku jest równa dla wszystkich rozważanych wariantów (nr 1 i 2). W tym celu posługujemy się funkcją zysku następującej postaci:

 

,gdzie:

 

 

	p – cena jednostkowa	KS – stałe koszty w całym okresie
	kO – koszt jednostkowy	p*x – przychód roczny, roczna wartość sprzedaży
	x – wielkość produkcji	kO *x + KS – koszty roczne

 

 

 

 

 

 

 

Rachunek porównawczy rentowności – stosowany jest we wstępnych fazach przygotowania decyzji inwestycyjnych. Najogólniej rentowność inwestycji to relacja otrzymanego z niej zysku do zaangażowanego kapitału. W praktyce stosuje się różne konstrukcje miar rentowności inwestycji (ze względu na różny zakres czasowy, różny pomiar zysku i zaangażowania kapitału).

Posłużmy się relacją rocznego zysku do zaangażowanego kapitału, a więc lub inaczej , gdzie R – zysk w przyjętym okresie, D_K – przeciętne zaangażowanie kapitału.

Istotną sprawą jest ustalenie D_K czyli rzeczywistych rozmiarów zaangażowania kapitału, który stopniowo zmniejszamy dzięki odpisom amortyzacyjnym. Stąd D_K równa się: D_K =M, lub , gdzie M – jednorazowy nakład inwestycyjny. Sposoby ustalania D_K rzutują na rozmiary kapitału i ostatecznie na poziom rentowności inwestycji. Stąd w praktyce problem ustalania D_K należy każdorazowo rozstrzygnąć w zależności od rodzaju inwestycji, ich cech jakościowych i ilościowych.

Przy ocenie projektu inwestycyjnego stosuje się również stopę zwrotu kapitału własnego, będącą relacją stopy zysku netto i kapitału własnego, daną wzorem , gdzie R_Z – stopa zwrotu kapitału własnego, G_N – zysk netto.

Dokonując oceny konkretnego pojedynczego obiektu stosujemy kryterium ( – założone przez inwestora), a oceniając dwa lub więcej nakładów inwestycyjnych stosujemy kryterium wyboru wariantu .

Rachunek porównawczy rentowności w powyższym ujęciu ma dwa zasadnicze ograniczenia:

• 1. nakłady na zakup i instalację inwestycji porównywanych wariantów powinny być równe lub zbliżone

• 2. przewidywany czas eksploatacji wariantów równy lub zbliżony

Gdy te warunki nie są spełnione rachunek porównawczy rentowności należy zmodyfikować za pomocą korekty o tzw. różnice inwestycyjne by sprowadzić warianty do porównywalności.

Rachunek rentowności stosuje się również do porównania ekonomiczności dotychczasowego i nowego obiektu inwestycyjnego . Rachunek ten wyraża oszczędności kosztów z tytułu eksploatacji nowego obiektu w relacji do przeciętnego zaangażowania kapitału tej inwestycji. dane jest to wzorem , gdzie:

K_A – koszty w przyjętym okresie dla dotychczasowego starego obiektu

K_B – koszty w przyjętym okresie dla nowego obiektu

D_KB – przeciętne zaangażowanie kapitału w nowy obiekt

 

Przykład

Dotychczasowa eksploatacja maszyn wymaga poniesienia kosztów średnio w roku 40 mln zł. Koszty eksploatacji nowych maszyn wynoszą 25 mln zł. Nakłady inwestycyjne na nowe urządzenia i maszyny wynoszą 90 mln zł. Jaka byłaby przeciętna rentowność inwestycji.

 

 

Rachunek zwrotu nakładów – chętnie stosowany przez decydentów, często nazywany kryterium wyjściowym lokaty kapitału. Zadaniem tego rachunku jest ustalenie czasu zwrotu kapitału zainwestowanego w konkretne zadania inwestycyjne.

 

 

, gdzie:

T – okres zwrotu nakładówM – całkowite nakłady inwestycyjneGŚR – przeciętny roczny zyskA – roczny odpis amortyzacyjny

Zazwyczaj inwestycje porównujemy ale rozważając większą liczbę wariantów stosuje się kryterium wyboru .

Przykład

 

 

 

Nierzadko w praktyce gospodarczej ekonomiści do ustalenia T stosują skumulowane szeregi czasowe zwrotu kapitału.

Przykład

 

Lata	Roczny zwrot kapitału	Skumulowany zwrot kapitału
1	29 mln	29 mln
2	30 mln	59 mln
3	31 mln	90 mln
4	30 mln	120 mln
5	30 mlm	150 mln