Marketing, Online Marketing, Prawo, Podatki – wiedza dla biznesu

 

Przepływy środków pieniężnych w procesie inwestycyjnym

Cykl inwestycyjny rozpoczyna się wydatkowaniem środków pieniężnych na przygotowanie i realizację inwestycji a kończy się wpływami ze sprzedaży likwidowanego obiektu. Pozostałe przepływy gotówki w czasie to bieżące wydatki i wpływy związane z działalnością produkcyjną, które stanowią o kosztach wytwarzania i przychodach ze sprzedaży produkowanych dóbr i usług. Rozłożenie w czasie wpływów i wydatków związanych z przygotowaniem, realizacją i eksploatacją inwestycji może przebiegać bardzo różnie i zależy od splotu czynników obiektywnych (rodzaj, wielkość i zakres podejmowanej inwestycji) oraz czynników subiektywnych (np. organizacja procesu).

 

Metody oceny – rachunek inwestycji

Warunkiem opłacalnej alokacji kapitału jest posługiwanie się poprawnymi metodami oceny racjonalności inwestycji.

 

Procesowi rozwoju kapitału towarzyszy proces doskonalenia metod rachunek inwestycji.

Etapy rozwoju:

• - w XVI i XVII następował proces powstawania i rozwoju kapitału kupieckiego bankowego

• - rewolucja przemysłowa w okresie której nastąpił przełom w konstruowaniu metod oceny alokacji kapitału. W tym okresie zostały sformułowane teoretyczne podstawy współcześnie stosowanych współcześnie stosowanych metod rachunku inwestycji

• - eksplozja stosowania teoretycznego i praktycznego metod oceny projektów inwestycyjnych nastąpiła w latach 50 i 60. W Polsce zapoczątkowany został rozwój metod rachunku inwestycji w 1950 roku a przełomowe lata dla dalszego rozwoju metod to:

• - 1962 rok – obligatoryjnie wprowadzono rachunek inwestycji

• - 1970 rok -

• - 1974 rok – wprowadzenie WOGu czyli wielkich organizacji gospodarczych

• - obecnie upowszechniona jest teoria i praktyka rachunku inwestycji wypracowanego przez ekonomistów zachodnich

 

Rachunek inwestycji daje odpowiedź na dwa podstawowe pytania:

• 1. Czy zasadne jest ekonomicznie podjęcie zaplanowanej inwestycji ? (absolutna ocena projektu)

• 2. Który z pośród realnych, czyli opłacalnych, wariantów (projektów) inwestycyjnych cechuje się największą efektywnością, przy założeniu spełnialności równości systemu celów, otoczenia i równego czasu planowania ? (relatywna ocena projektu)

 

Z punktu widzenia czynnika czasu wyróżnia się metody rachunku inwestycji:

• 1. statyczne

• 2. dynamiczne (zwane również wieloletnimi lub rozwiniętymi)

 

Ad. 1. Metody statyczne stosowane są zwykle we wstępnych fazach procesu inwestowania (stąd ich orientacyjna rola) oraz do oceny mniejszych inwestycji przedsiębiorstw o stosunkowo krótszym czasie realizacji i eksploatacji np. inwestycji modernizacyjnych. Cechą tych metod jest fakt, że nie uwzględnia się w nich rozkładu płatności w czasie. Zaletą metod statycznych jest ich prostota, komunikatywność i jasność formuły.

 

Ad. 2. Metody dynamiczne ujmują całościowo czynnik czasu i rozkład wpływów i wydatków związanych z przygotowaniem, realizacją i eksploatacją inwestycji. Ich przeprowadzenie wymaga dużej wiedzy teoretycznej i praktycznej. Poprawność tego rachunku jest funkcją dogłębnej znajomości ekonomii i w miarę potrzeb ekonomiki branży której projekt dotyczy. Według przyjętych kryteriów optymalizacji decyzji inwestycyjnych metody dzielimy je na:

• 1. metodę wartości zdyskontowanej netto

• 2. metodę wewnętrznej stopy procentowej

• 3. metodę annuitetową jako szczególną formę metody wartości zdyskontowanej netto

 

Rachunek porównawczy kosztów jest stosowany często przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych o charakterze odtworzeniowo – modernizacyjnym. Służy jako narzędzie wyboru najlepszego wariantu spośród wariantów cechujących się identycznością korzyści (przychodów) a zróżnicowaną wielkością ponoszonych kosztów. W tych warunkach kryterium racjonalności decyzji jest minimum kosztów. Rachunek porównawczy kosztów zakresem czasowym obejmuje najczęściej 1 rok.

 

Zastosowanie rocznego rachunku kosztów wymaga zróżnicowania kosztów na:

• 1. roczne koszty inwestycyjne oznaczane K_K

• 2. roczne koszty operacyjne (eksploatacyjne, zakładowe) oznaczane K_O

 

Ad. 1 Koszty inwestycyjne roczne wyznacza amortyzacja (oznaczana jako A) oraz zysk (oznaczany jako Z).

 

Przy linowym naliczaniu amortyzacji mamy ,gdzie M – nakład inwestycyjny, R – wartość końcowa po wyłączeniu obiektu z eksploatacji czyli tzw. reszta, n – przyjęty okres eksploatacji inwestycji

 

Zysk liczy się w stosunku do przeciętnej sumy nabycia i zainstalowania obiektu inwestycyjnego oraz wartości końcowej z uwzględnieniem przyjętej stopy zysku kalkulacyjnego ze wzoru , gdzie i – stopa zysku kalkulacyjnego.

 

Koszty inwestycyjne dane są wzorami i wynoszą:

• - z uwzględnieniem wartości końcowej

• - bez uwzględnienia wartości końcowej .

 

Ad. 2 Koszty operacyjne (eksploatacyjne, zakładowe) roczne obiektu inwestycyjnego obejmują koszty osobowe, koszty materiałowe, koszty powierzchni produkcyjnej, energii, dozoru i inne, a zatem poziom rocznych kosztów obiektu inwestycyjnego, oznaczony jako K i dany wzorem K= K_O + K_K wynosi :

- przy uwzględnieniu wartości końcowej

- bez uwzględnienia wartości końcowej

 

Zakładając, że przedmiotem wyboru są dwa warianty realizacji inwestycji odtworzeniowej wariant nr 1 i nr 2 mamy matematyczny model rachunku porównawczego kosztów, który będzie miał postać:

- przy uwzględnieniu wartości końcowej

- bez uwzględnienia wartości końcowej

Przedmiotem realizacji będzie ten wariant, którego koszty całkowite będą mniejsze. Kryterium wyboru jest K→min.

 

Warianty rocznego rachunku kosztów:

Wariant I

Mamy inną sytuację niż wyżej wyznaczona, mianowicie wyniki produkcji porównywanych wariantów są wyraźnie zróżnicowane. W tej sytuacji posługujemy się techniką rachunku kosztów jak wyżej z tą różnicą, że operujemy kosztami jednostkowymi a kryterium wyboru jest minimalizacja kosztu jednostkowego, oznaczamy k_j→min..

W praktyce może być sytuacja w której rozmiary produkcji trudno precyzyjnie ustalić a koszty stałe i zmienne (operacyjne) są wyraźnie zróżnicowane. Wówczas musimy ustalić krytyczny poziom produkcji, który określany jest przez punkt zróżnicowania kosztów alternatywnych rozwiązań.

Dla wariantów o numerach 1 i 2 mamy : K₁=K_S1+k_O1*x i K₂=K_S2+k_O2*x , gdzie: K – koszt całkowity, k_O - koszt zmienny jednostkowy (k_O*x=K_O ), K_S – koszt stały ogółem, x – wielkość (rozmiar) produkcji.

Ustalenie wielkości krytycznej wielkości produkcji wymaga spełnienia warunku K_S1+k_O1*x = K_S2+k_O2*x z którego otrzymujemy, że .

 

Wyszczególnienie	Wariant 1	Wariant 2
Koszty stałe ogółem (w tys. zł)	50 000	38 000
Koszty jednostkowe zmienne (w tys. zł)	17	20

 

 

50000+17*x = 38000+20*x stąd x _krytyczne=4000

Przy wielkości produkcji równej wartości krytycznej koszty całkowite w obu wariantach są jednakowe.

 

Graficznie wartość krytyczną wielkości produkcji wyznaczamy jako przecięcie obu funkcji kosztów. Z wykresu wynika, że wariant nr 1 jest korzystniejszy dla rozmiarów produkcji przekraczających 4000 jednostek, a wariant nr 2 jest korzystniejszy dla wielkości produkcji nie przekraczającej 4000 jednostek.

 

Wariant II

Rachunek porównawczy kosztów może dać odpowiedz na pytanie czy ekonomicznie celowe jest zastąpienie eksploatowanego środka trwałego (przed upływem czasu jego technicznego zużycia) nowym, który cechuje się lepszymi parametrami.

Należy wówczas ustalić:

- koszty inwestycyjne i zmienne (roczne) starego i nowego środka trwałego

- przeciętne roczne zmniejszenie wartości końcowej starego obiektu, czyli reszty (oznaczonej R)

- zysk kalkulacyjny liczony względem przeciętnej rocznej wartości końcowej starego obiektu

a następnie porównać K_K i K_O starego i nowego obiektu.

 

Wadą rocznego rachunku kosztów jako metody jest:

- krótki okres czasowy

- trudności związane z podziałem kosztów na stałe i zmienne

- nie uwzględnianie przychodów – jest to główna wada

 

Rachunek porównawczy zysków – w praktyce jest stosowany rzadziej niż rachunek porównawczy kosztów. Rachunek porównawczy zysków jako instrument oceny wariantów inwestycyjnych wiąże przychody z kosztami ich uzyskania. Ograniczenie się w praktyce do rachunku porównawczego kosztów może w pewnych warunkach prowadzić do błędnych decyzji np. nowe urządzenie techniczne zapewnia wyższą jakość produktu i co za tym idzie wyższą cenę i zysk, wówczas nie można posłużyć się wyłącznie rachunkiem porównawczym kosztów, gdyż koszty inwestycji tego urządzeni będą wyższe.

G = E – K ,gdzie:

E – przychód z określonej działalności gospodarczej

K – koszty określonej działalności gospodarczej

W odniesieniu do pojedynczej inwestycji musi być zachowany warunek , a porównując alternatywne rozwiązania korzystniejszy jest wariant o wyższym poziomie zysku np. dla dwóch wariantów o numerach 1 i 2, przy założeniu ,

efektywniejszy jest wariant nr 1.

 

Odmiany rachunku porównawczego zysków w zależności od konkretnych uwarunkowań decyzyjnych:

• 1. przychód z produkcji w obu wariantach jest identyczny lub zbliżony

• 2. warianty mogą być różne pod względem mocy produkcyjnych, wówczas należy je ocenić według kryterium maksimum zysku jednostkowego, czyli posłużyć się wielkościami jednostkowymi przychodów i kosztów ich uzyskania

• 3. rozmiary produkcji obu wariantów trudno precyzyjnie ustalić, wówczas należy ustalić krytyczny poziom produkcji przy którym wielkość zysku jest równa dla wszystkich rozważanych wariantów (nr 1 i 2). W tym celu posługujemy się funkcją zysku następującej postaci:

 

,gdzie:

 

 

	p – cena jednostkowa	KS – stałe koszty w całym okresie
	kO – koszt jednostkowy	p*x – przychód roczny, roczna wartość sprzedaży
	x – wielkość produkcji	kO *x + KS – koszty roczne

 

 

 

 

 

 

 

Rachunek porównawczy rentowności – stosowany jest we wstępnych fazach przygotowania decyzji inwestycyjnych. Najogólniej rentowność inwestycji to relacja otrzymanego z niej zysku do zaangażowanego kapitału. W praktyce stosuje się różne konstrukcje miar rentowności inwestycji (ze względu na różny zakres czasowy, różny pomiar zysku i zaangażowania kapitału).

Posłużmy się relacją rocznego zysku do zaangażowanego kapitału, a więc lub inaczej , gdzie R – zysk w przyjętym okresie, D_K – przeciętne zaangażowanie kapitału.

Istotną sprawą jest ustalenie D_K czyli rzeczywistych rozmiarów zaangażowania kapitału, który stopniowo zmniejszamy dzięki odpisom amortyzacyjnym. Stąd D_K równa się: D_K =M, lub , gdzie M – jednorazowy nakład inwestycyjny. Sposoby ustalania D_K rzutują na rozmiary kapitału i ostatecznie na poziom rentowności inwestycji. Stąd w praktyce problem ustalania D_K należy każdorazowo rozstrzygnąć w zależności od rodzaju inwestycji, ich cech jakościowych i ilościowych.

Przy ocenie projektu inwestycyjnego stosuje się również stopę zwrotu kapitału własnego, będącą relacją stopy zysku netto i kapitału własnego, daną wzorem , gdzie R_Z – stopa zwrotu kapitału własnego, G_N – zysk netto.

Dokonując oceny konkretnego pojedynczego obiektu stosujemy kryterium ( – założone przez inwestora), a oceniając dwa lub więcej nakładów inwestycyjnych stosujemy kryterium wyboru wariantu .

Rachunek porównawczy rentowności w powyższym ujęciu ma dwa zasadnicze ograniczenia:

• 1. nakłady na zakup i instalację inwestycji porównywanych wariantów powinny być równe lub zbliżone

• 2. przewidywany czas eksploatacji wariantów równy lub zbliżony

Gdy te warunki nie są spełnione rachunek porównawczy rentowności należy zmodyfikować za pomocą korekty o tzw. różnice inwestycyjne by sprowadzić warianty do porównywalności.

Rachunek rentowności stosuje się również do porównania ekonomiczności dotychczasowego i nowego obiektu inwestycyjnego . Rachunek ten wyraża oszczędności kosztów z tytułu eksploatacji nowego obiektu w relacji do przeciętnego zaangażowania kapitału tej inwestycji. dane jest to wzorem , gdzie:

K_A – koszty w przyjętym okresie dla dotychczasowego starego obiektu

K_B – koszty w przyjętym okresie dla nowego obiektu

D_KB – przeciętne zaangażowanie kapitału w nowy obiekt

 

Przykład

Dotychczasowa eksploatacja maszyn wymaga poniesienia kosztów średnio w roku 40 mln zł. Koszty eksploatacji nowych maszyn wynoszą 25 mln zł. Nakłady inwestycyjne na nowe urządzenia i maszyny wynoszą 90 mln zł. Jaka byłaby przeciętna rentowność inwestycji.

 

 

Rachunek zwrotu nakładów – chętnie stosowany przez decydentów, często nazywany kryterium wyjściowym lokaty kapitału. Zadaniem tego rachunku jest ustalenie czasu zwrotu kapitału zainwestowanego w konkretne zadania inwestycyjne.

 

 

, gdzie:

T – okres zwrotu nakładówM – całkowite nakłady inwestycyjneGŚR – przeciętny roczny zyskA – roczny odpis amortyzacyjny

Zazwyczaj inwestycje porównujemy ale rozważając większą liczbę wariantów stosuje się kryterium wyboru .

Przykład

 

 

 

Nierzadko w praktyce gospodarczej ekonomiści do ustalenia T stosują skumulowane szeregi czasowe zwrotu kapitału.

Przykład

 

Lata	Roczny zwrot kapitału	Skumulowany zwrot kapitału
1	29 mln	29 mln
2	30 mln	59 mln
3	31 mln	90 mln
4	30 mln	120 mln
5	30 mlm	150 mln