Marketing, Online Marketing, Prawo, Podatki – wiedza dla biznesu

METODY DYNAMICZNE

Problem ustalenie kosztu kapitału

Efektywność projektu inwestycyjnego wyznaczana jest z jednej strony przez rentowność a z drugiej strony przez koszt kapitału zaangażowanego w finansowanie danego przedsięwzięcia. Koszt kapitału w rachunku efektywności inwestycji występuje pod postacią stopy dyskontowej inaczej stopa dyskontowa pełniąc rolę narzędzia sprowadzającego do porównywalności czasowej nakłady i efekty z różnych okresów określana jest przez koszt kapitału.

 

W gospodarce centralnie planowanej koszt kapitału (stopa procentowa, stopa dyskontowa) był ustalony centralnie i nosił miano minimalnej normy efektywności kapitału. Norma wyrażała graniczną (minimalną) wielkość zysku jaką powinna zapewnić jednostka wydatkowanych nakładów inwestycyjnych aby była efektywna z punktu widzenia interesu ogólnospołecznego (w latach 69-80 norma wynosiła od 8 do 12%)

 

Dostępność zasobów finansowych stanowi podstawowe kryterium podejmowania decyzji na wszystkich etapach formułowania projektu inwestycyjnego.

Przy projektach dotyczących budowy nowych projektów zarówno nakłady inwestycyjne jak i niezbędny (minimalny) poziom majątku obrotowego finansowane są ze środków własnych i obcych.

 

 

Powyższy rysunek przedstawia klasyfikację form finansowania projektów inwestycyjnych.

 

Środki własne służące finansowaniu projektów inwestycyjnych polegających na tworzeniu nowych przedsiębiorstw dostarczają inwestorzy w postaci wkładów pieniężnych (gotówki) lub w formie rzeczowej tzn. niektórych składników środków trwałych np. gruntów pod budowę obiektu czy środków transportu.

Środki na sfinansowanie projektów inwestycyjnych w przedsiębiorstwie już funkcjonujący (rozbudowa, modernizacja lub odtworzenie składników majątku) pochodzą ponadto z zysków zatrzymanych i amortyzacji .

 

Sposób gromadzenia środków własnych zależy od formy prawno-organizacyjnej przedsiębiorstwa, wyróżniamy tu:

• przedsiębiorstwa państwowe

• przedsiębiorstwa własności prywatnej:

- własności indywidualnej

- spółki:

- cywilne

- handlowe:

- osobowe tzn. spółka cicha, jawna i komandytowa (nie mają osobowości prawnej)

- kapitałowe tzn. spółka z o.o. i akcyjna (mają osobowości prawną)

 

W spółkach osobowych kapitał udziałowy pochodzi z wkładów właścicieli. Wspólnicy mogą na mocy umowy podjąć decyzję o podwyższeniu dotychczasowych udziałów lub o poszerzeniu grona dotychczasowych współwłaścicieli.

W spółkach z o.o. gromadzenie kapitału zakładowego następuje przez wniesienie wkładu przez założycieli. Podwyższenie kapitału zakładowego następuje poprzez sprzedaż udziałów dotychczasowym lub nowym udziałowcom, co każdorazowo wymaga zmiany umowy spółki i wpisania do rejestru handlowego.

W spółkach akcyjnych kapitał własny może być gromadzony i powiększany drogą emisji akcji zwykłych oraz uprzywilejowanych. Emisja akcji zwykłych następuje z reguły po kursie (cenie) sprzedaży różnym (najczęściej wyższym) od ich wartości nominalnej. Wynika to z tego, że zarówno akcje stare jak i nowe dają ich posiadaczom tytuł własności do całego kapitału własnego spółki. Kapitał ten ma złożoną strukturę obejmującą nie tylko kapitał akcyjny ale także kapitał dodatkowy, pochodzący ze sprzedaży akcji zwykłych powyżej ich wartości nominalnej, oraz kapitał zapasowy (rezerwowy), pochodzący z niepodzielonych zysków po opodatkowaniu tzw. zysków zatrzymanych.

Od akcji zwykłych przysługuje dywidenda gdy przedsiębiorstwo osiąga zysk a od akcji uprzywilejowanych przysługuje stała określona dywidenda niezależnie od tego, czy przedsiębiorstwo osiąga zysk czy nie. Gdy przedsiębiorstwo nie osiąga zysku dywidendy od akcji uprzywilejowanych nie są wypłacane lecz kumulowane do czasu osiągnięcia zysku. Wówczas są wypłacane w pierwszej kolejności tzn. przed dywidendami z akcji zwykłych. Uprzywilejowania akcji dotyczy także liczby głosów z jednej akcji (może być kilka głosów z jednej a może nie być żadnego). Ponadto w przypadku upadłości spółki akcyjnej posiadacze akcji uprzywilejowanych mają wcześniejszy dostęp do majątku spółki niż posiadacze akcji zwykłych.

 

Finansowanie projektów inwestycyjnych ze środków obcych określane jest jako finansowanie za pomocą długu lub kapitału obcego. Do podstawowych form finansowania inwestycji kapitałem obcym należą:

• - długookresowe pożyczki

• - obligacje

• - leasing

 

Długookresowa pożyczka bankowa jest wygodną formą angażowania kapitału obcego bo realizowana jest szybko i nie pociąga za sobą kosztów emisji. Przez zaciąganie pożyczek bankowych nie można jednak uzyskać znacznego dopływu kapitału z zewnątrz bowiem banki, ograniczone przepisami prawa bankowego nie, mogą pożyczyć jednemu pożyczkobiorcy większych kwot ponad określony procent kapitałów własnych (najczęściej jest to 10%) a także nie chcą ze względu na zwiększony stopień ryzyka opłacalności.

Pożyczki bankowe możemy podzielić na długookresowe, które w warunkach ustabilizowanej gospodarki udzielane są na okres od 4 do 15 lat, choć występują pożyczki udzielane na okres od 1 do 3 lat oraz na okres powyżej 15 lat.

 

Pożyczki udzielane są na podstawie umowy. Przedmiotem pożyczki mogą być wyłącznie pieniądze. Regułą jest, że pożyczki bankowe są odpłatne tzn. bank pobiera prowizję oraz odsetki za korzystanie z kapitału. Sposób spłaty pożyczki bankowej określany w planie zwrotu pożyczki, a ten może zawierać następujące warianty:

• 1. Płatność w równych ratach kapitałowych przez cały okres zaciągnięcia pożyczki powiększone o odsetki od części kwoty pozostającej do spłacenia. Łącznie płatności z tytułu zaciągniętej pożyczki w miarę upływu czasu ulegają zmniejszeniu.

• 2. Stałe kwoty płatności zadłużenia obejmujące zarówno ratę kapitałową jak i odsetki za dany okres, przy czym kwota odsetek wraz ze spłatą pożyczki zmniejsza się, rośnie zaś udział raty kapitałowej w stałej kwocie płatności.

• 3. W systemie zwanym „baloon” polegającym na tym, że pewnym momencie pozostające do spłacenia łączne zadłużenie z tytułu rat kapitałowych oraz odsetek jest regulowane w całości. Moment spłaty na ogół przypada w drugiej połowie okresu spłaty pożyczki.

Warunki spłaty pożyczki podlegają negocjacji i są przez to elastyczne pod względem możliwości inwestora.

 

Oprocentowanie może być obliczane według stałej lub zmiennej (bardziej upowszechnionej obecnie) stopy procentowej. Postawą oprocentowania pożyczki może być stopa procentowa międzybankowa oferowana na rynku londyńskim lub stopa procentowa kredytu refinansowego ustalana przez bank centralny (tak jest w Polsce) powiększana o marżę banku. Wysokość marży banku waha się od 0,75 do 3 i więcej punktów procentowych.

 

Jeżeli potrzebny jest kapitał obcy w szczególnie długim okresie (powyżej 15 lat) wówczas zaciąga się pożyczki pod skrypt dłużny stanowiący dokument potwierdzający przyjęcie przez pożyczkobiorcę kwoty pożyczki. Pożyczki te najczęściej udzielają towarzystwa ubezpieczeniowe. Pożyczki te są najczęściej zabezpieczane hipotetycznie. Postawą ich udzielenia jest umowa.

 

Projekty inwestycyjne mogą być finansowane z kredytu: bankowego, dostawcy lub nabywcy (przedpłaty) a także udzielane przez inne instytucje np. faktoringowe.

 

 

Kredyty bankowe są przeznaczane na sfinansowanie środków obrotowych ( kredyty krótko- i średnioterminowe) oraz na wyposażenie nowych obiektów, a także na modernizację już istniejących (kredyty średnio- i długoterminowe). Kredyty bankowe mogą być przeznaczane również na zakup papierów wartościowych, patentów, technologii (w formie know how), prowadzenie badań oraz na pokrycie kosztów gromadzenia kapitału (tzn. emisji akcji i obligacji).

 

Kredyt dostawcy jest udzielany przez producenta lub dostawcę określonych dóbr i usług. Ma on w finansowaniu inwestycji szczególne znaczenie gdyż udzielany jest w formie kredytu wyposażeniowego – w formie pieniężnej, połączony zazwyczaj ze zobowiązaniem się inwestora do zakupu maszyn, urządzeń czy technologii u kredytobiorcy. Kredyty te mają zazwyczaj charakter krótkookresowy.

 

Kredyt odbiorcy jest realizowany w formie przedpłat wnoszonych przez odbiorcę przyszłego dobra, które ma powstać w rezultacie realizacji projektu inwestycyjnego. Dotyczy to głównie produktów wytwarzanych na podstawie umów o dzieło. Kredyt tego typu ma pewne znaczenie w pozyskiwaniu środków na finansowanie przedsięwzięć budowlanych.

 

W warunkach rozwiniętej gospodarki rynkowej duże przedsiębiorstwa poszukują środków na sfinansowanie inwestycji na rynku kapitałowym przez emisję różnego rodzaju obligacji. Rozróżnia się obligacje zabezpieczone i nie mające zabezpieczenia majątkowego.

Do obligacji zabezpieczonych zaliczamy obligacje hipoteczne – mają zabezpieczenie w wartości nieruchomości będących własnością emitenta. Wartość emisji takich obligacji jest odnotowana jako zobowiązanie z Księgach wieczystych nieruchomości. Obligacje hipoteczne stanowią dogodne źródło finansowania projektów inwestycyjnych polegających przede wszystkim na budowie dużych obiektów przemysłowych (handlowych) i turystycznych (hoteli, domów mieszkalnych) oraz inwestycji o charakterze infrastrukturalnym.

Pozostałe obligacje stanowią papiery wartościowe za które inwestor odpowiada całym swoim majątkiem. Są one emitowane na określone kwoty pieniężne z ustalonym terminem wykupu i ustalonym oprocentowaniem, które zawsze jest przyjmowane na poziomie aktualnej w okresie emisji stopy procentowej rynku kapitałowego powiększonej o premię za ryzyko rynkowe oraz za ryzyko specyficzne dla inwestora emitenta.

Jeśli rynkowa stopa procentowa w okresie trwania zobowiązania się zmieni, to znajdzie ona wyraz w kursie obligacji na wtórnym rynku papierów wartościowych (na giełdzie).

Finansowanie projektów inwestycyjnych może mieć charakter mieszany tj. w formie ich finansowania za pomocą emisji akcji uprzywilejowanych. Akcje uprzywilejowane, podobnie jak akcje zwykłe, powiększają kapitał akcyjny i nie podlegają obowiązkowi wykupu, z drugiej strony – podobnie jak obligacje akcje uprzywilejowane zapewniają ich właścicielom stały dochód w postaci ustalonej z góry dywidendy od ich wartości nominalnej. Jeżeli spółka wykazuje w danym roku zysk dywidendy od akcji uprzywilejowanych wypłacane są w pierwszej kolejności przed dywidendami od akcji zwykłych, także wtedy, gdy nie są wypłacane dywidendy od akcji zwykłych. Jednakże gdy spółka nie osiąga zysku dywidendy od akcji uprzywilejowanych nie są wypłacane (są kumulowane do momentu osiągnięcia przez spółkę zysku). Wypłat dywidendy od akcji uprzywilejowanych nie jest więc bezwzględnym zobowiązaniem wobec akcjonariuszy, tak jak wypłata oprocentowania od obligacji.

 

Uwaga do zapamiętania: odsetki są elementem kosztów dla przedsiębiorstwa, a raty kapitałowe płacone są z wypracowanego zysku.

 

Właściciele akcji uprzywilejowanych, w razie bankructwa, ponoszą większe ryzyko niż właściciele obligacji, gdyż ich prawa jako właścicieli są uwzględniane w ostatniej kolejności po zaspokojeniu należności wszystkich wierzycieli. Z tego powodu dywidenda od akcji uprzywilejowanych jest z góry wyższa niż oprocentowanie obligacji tej samej spółki.

Akcje uprzywilejowane mogą zawierać klauzulę wymienialności na akcje zwykłe albo wykupu po cenie emisyjnej (klauzula stosowana wówczas, gdy spółka akcyjna zamierza zmniejszyć finansowanie kapitałem własnym (akcyjnym) i zastąpić go finansowaniem ze źródeł obcych.

 

Na rozwiniętych rynkach kapitałowych rośnie ranga leasingu jako jednej z form finansowania inwestycji kapitałem obcym. W praktyce wykształciły się dwa podstawowe rodzaje leasingu:

• 1. leasing operacyjny (zwany także bieżącym)

• 2. leasing finansowy (zwany także kapitałowym)

 

Ad. 2 Leasing finansowy polega na odpłatnym korzystaniu z rzeczy w czasie zbliżonym do okresu jej gospodarczej używalności. Długość tego okresu zależy od fizycznego zużycia dobra i postępu w dziedzinie techniki powodującego jego ekonomiczne zużycie. Leasing finansowy ma charakter średnio- lub długoterminowy (zwykle od 3 d 10 lat, dłuższe umowy ponad 10 lat stosowane są tylko w USA).

W przypadku finansowego ruchomych środków trwałych leasingodawcę nie obowiązuje, poza operacją finansowania, żadne inne świadczenie. Używający rzecz z umowy leasingu przyjmuje obowiązek konserwacji, napraw, ewentualnie uprawnienia przysługujące bezpośrednio leasingodawcy (np. z tytułu rękojmi czy gwarancji za wady rzeczy). Leasing umożliwiając korzystanie ze środka trwałego stwarza prawo leasingobiorcy do jego przejęcia na własność po zakończeniu okresu umowy. Występuje tu opcja zakupu sprzętu przez leasingobiorcę po zakończeniu umowy.

Przedmiot leasingu może być wykazywany w bilansie leasingodawcy i wówczas jest to sytuacja korzystna z punktu widzenia oszczędności podatkowych u leasingodawcy i leasingobiorcy (przedmiot leasingu może być przypisany do jednej ze stron). U leasingodawcy przedmiot ulega umorzeniu a kwoty amortyzacji wliczane są w ciężar kosztów działalności firmy, natomiast raty leasingowe płacone przez leasingobiorcę stanowią przychód leasingodawcy, który po potrąceniu kosztów finansowych (odsetek od kapitału i amortyzacji) stanowi zysk firmy leasingowej podlegający opodatkowaniu. Ponieważ raty płacone w podstawowym okresie najmu znacznie przewyższają kwoty odpisów amortyzacyjnych i dodatkowe koszty dawca osiąga duży zysk, a w konsekwencji znaczne obciążenia podatkowe. Obciążenia te zmniejszają się po upływie podstawowego okresu najmu. Odwrotnie wygląda sytuacja u leasingobiorcy , on bowiem w podstawowym okresie najmu ponosi wysokie koszty leasingu wpływające na dochód (zmniejszające go) podlegający opodatkowaniu. Zachodzi tu bowiem wyraźna rozbieżność między długością podstawowego okresu najmu a oszczędnościami podatkowymi. Im krótszy okres najmu tym większa oszczędność podatkowa.

Zaliczenie przedmiotu umowy leasingu do aktywów leasingobiorcy nie wywołuje takich konsekwencji podatkowych jak w sytuacji, gdy przedmiot umowy leasingu wykazuje w swoim bilansie leasingodawca. Leasingobiorca nabywa prawo do odpisów amortyzacyjnych według obowiązujących stawek dla danego typu sprzętu.

Przedmiotem umowy leasingu finansowego może być różnego rodzaju wyposażenie nowe i używane. w przypadku nowo wytworzonych urządzeń musi być spełniony przynajmniej jeden z poniższych warunków:

 

• - w treści umowy powinien znaleźć się zapis o przeniesieniu własności przedmiotu umowy na leasingobiorcę po zakończeniu czasu trwania umowy

• - w umowie należy zastrzec prawo leasingobiorcy do zakupu przedmiotu umowy po jej zakończeniu

• - okres obejmowania umowy powinien trwać co najmniej 75% przewidywanego czasu użytkowania przedmiotu umowy

• - suma wartości bieżącej i minimalnych opłat leasingowych powinna stanowić co najmniej 90% rynkowej wartości przedmiotu umowy

 

Leasing operacyjny zwany też eksploatacyjnym lub bieżącym – zbliżony od strony konstrukcji cywilistycznej (prawnej) do umowy najmu i dzierżawy. Najczęściej zawierany jest na okres krótszy niż wynosi ekonomiczne zużycie środka trwałego. Leasingodawca może więc zawierać kilka umów, co pozwala na amortyzację przedmiotu własności i uzyskanie określonych korzyści finansowych. Udostępniający ponosi zwykle pełne ryzyko dotyczące rzeczy, kosztów jej utrzymania, napraw i ubezpieczenia oraz płaci związane z nią podatki. Przedmiot leasingu po upływie okresu umowy powraca do leasingodawcy. Przy zastosowaniu tej umowy nie następuje przeniesienie prawa własności do przedmiotu leasingu. Inne charakterystyczne cechy leasingu operacyjnego to:

• - przedmiotem transakcji są przeważnie dobra mogące być wielokrotnie użytkowane przez kolejnych użytkowników np. samochody, komputery

• - umowy są zazwyczaj krótkoterminowe, zawierane maksymalnie na okres 3 lat

 

W przypadku leasingu operacyjnego to leasingodawca jest właścicielem przedmiotu leasingu i on wykazuje go w swoim bilansie po stronie aktywów dokonując jednocześnie odpisów amortyzacyjnych. Dla leasingobiorcy wydatki związane z leasingem (raty leasingowe, opłaty manipulacyjne, prowizja leasingodawcy) są kosztem uzyskania przychodu, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia obciążeń podatkowych. Leasingobiorca wpisując znaczne kwoty z tytułu opłat leasingowych w koszty zmniejsza podstaw podatku dochodowego. Leasing bieżący ma zazwyczaj charakter bezpośredni, ponieważ przebiega bez udziału firmy leasingowej (Leasing finansowy ma charakter pośredni). Leasingodawcą jest zazwyczaj przedsiębiorstwo produkcyjne lub handlowe, które oddaje określoną rzecz leasingobiorcy.

 

Leasing bieżący jest stosowany w celu zaspokojenia, przez korzystającego, przejściowego zapotrzebowania na środki pracy uwarunkowanego np. szczególną organizacją przedsiębiorstwa, sezonowością określonych rodzajów działalności gospodarczej, chęcią wypróbowania nowoczesnych maszyn i urządzeń lub oczekiwaniem rychłego pojawienia się na rynku nowej generacji potrzebnych środków pracy.

 

Udział leasingu w finansowaniu zakupów inwestycyjnych w 1994 roku

 

Irlandia	45 %		Austria	13 %
Słowenia	32 %		Włochy	13 %
Szwecja	19 %		Francja	13 %
Czechy	18 %		Holandia	12 %
Węgry	17 %		Belgia	9 %
Portugalia	16 %		Dania	8 %
Niemcy	14 %		Finlandia	8 %
Wielka Brytania	15 %		Norwegia	6 %
Szwajcaria	14 %		Grecja	4 %
Hiszpania	13 %